RELACJA ZE SPOTKANIA OKR?G?EGO STO?U PO?WI?CONEGO EDUKACJI ZDROWOTNEJ M?ODZIE?Y.

2 wrze?nia 2008 z inicjatywy Federacji na Rzecz  Kobiet i Planowania Rodziny odby?a si? debata po?wi?cona edukacji zdrowotnej m?odzie?y, w tym analizie aktualnego jej stanu oraz dost?pu do ?wiadcze? zdrowotnych z zakresu zdrowia reprodukcyjnego i seksualnego. Punktem wyj?cia do dyskusji by?y: raport Federacji przygotowany w ramach mi?dzynarodowego projektu badawczego PAI (w ramach projektu „Zdrowie i Prawa Reprodukcyjne i Seksualne a System Zdrowia Publicznego w Polsce”) oraz wnioski z trzeciej ju? letniej akcji Grupy Edukatorów Seksualnych „Ponton”. W dyskusji udzia? wzi?li przedstawicie Rz?du ( Ministerstwa Zdrowia, Ministerstwa Edukacji, Ministerstwa Pracy i Polityki Spo?ecznej), parlamentu, zwi?zków zawodowych, NFZ oraz organizacji pozarz?dowych.

W?ród najistotniejszych podniesionych podczas spotkania kwestii znalaz?y si?:

Stan edukacji seksualnej

§   Debat? otworzy?a przewodnicz?ca Federacji na Rzecz Kobiet - Wanda Nowicka, która w krótkim wyst?pieniu przedstawi?a najwa?niejsze punkty raportu na temat zdrowia reprodukcyjnego i seksualnego w Polsce oraz dost?pu do ?wiadcze? z tego zakresu. Nast?pnie, Aleksandra Józefowska - koordynatorka Grupy Edukatorów Seksualnych „Ponton” omówi?a wnioski z Wakacyjnego Pogotowia Pontonowego i problemy m?odych ludzi, którzy zwracali si? do „Pontonu” po porad?. Na podstawie pyta? m?odzie?y wida? ogromne braki w wiedzy z zakresu zdrowia seksualnego i ogromn? potrzeb? informacji z tej dziedziny.  Alicja D?ugo??cka – d?ugoletni edukator seksualny zwróci?a uwag? na fakt, ?e zapis w ustawie nie jest równoznaczny z faktyczn? realizacj? programu we w?a?ciwym, adekwatnym do potrzeb m?odzie?y kszta?cie. MEN w praktyce nie prowadzi monitoringu zaj?? z wychowania do ?ycia w rodzinie, a wszelkie dane dotycz?ce tego czy i w jaki sposób program jest realizowany pochodz? od kuratorów b?d? dyrektorów szkó?. Nie gromadzi si? i nie analizuje danych pochodz?cych od grupy, która mog?aby dostarczy? najbardziej miarodajnej informacji odno?nie jako?ci, adekwatno?ci i przebiegu zaj?? tj. samej m?odzie?y. W odpowiedzi przedstawicielka Ministerstwa Edukacji -  Ma?gorzata Szybalska zapewni?a, ?e planowana przez MEN reforma podstawy programowej przewiduje likwidacj? funkcjonuj?cych aktualnie ?cie?ek nauczania na rzecz bardziej sprecyzowanych (równie? w samej nazwie) przedmiotów, przy czym przygotowuj?cy reform? zamierzaj? stworzy? „program pisany w j?zyku wymaga?”- rozumiany jako zestaw konkretnych umiej?tno?ci oraz wiedzy na dany temat, które ucze? musi opanowa? aby przedmiot zaliczy?. MEN deklaruje, ?e zmiany te b?d? si? równie? odnosi? do „wychowania do ?ycia w rodzinie”.

§   Przedstawicielka Ministerstwa Pracy i Polityki Spo?ecznej- Beata Weso?ek zwróci?a równie? uwag? na konieczno?? nakre?lenia problemu edukacji z punktu widzenia ról p?ciowych pe?nionych  pó?niej w doros?ym ?yciu oraz prze?amywania funkcjonuj?cych w spo?ecze?stwie stereotypów. Ucze? kszta?towany jest ju? przez ?rodowisko, w którym wyrasta, dlatego program skutecznej edukacji m?odzie?y  musi by? efektem wspó?pracy zarówno resortu edukacji jak i polityki spo?ecznej.

§   Kwestia podstawy programowej wywo?a?a dyskusj? na temat funkcjonuj?cego w Polsce systemu tworzenia programów nauczania i opiniowania podr?czników. Dorota Obidniak reprezentuj?ca Zwi?zek Nauczycielstwa Polskiego zwróci?a uwag?, ?e w krajach Unii Europejskiej przygotowaniem podstawy programowej zajmuj? si? niezale?ne instytuty (co eliminuje problem braku neutralno?ci ?wiatopogl?dowej podr?czników), posiadaj?ce w?asne zaplecze badawczo-naukowe. Programy nauczania  s? tworzone, opiniowane i – co bardzo istotne- nieustannie aktualizowane, w oparciu o regularnie prowadzone badania. Tymczasem  przygotowywana przez MEN nowa podstawa programowa, której wdra?anie ma rozpocz?? si? na prze?omie 2009/2010 roku jest nowa w zasadzie tylko z nazwy- w rzeczywisto?ci jest to powielanie tradycyjnych czy wr?cz anachronicznych form kszta?cenia, które nie czerpi? z cz?sto bardzo cennych do?wiadcze? innych krajów unijnych.

§    Kolejny istotny punkt debaty to dyskusja o kryteriach doboru podr?czników  do wychowania do ?ycia w rodzinie oraz przes?anki, na bazie których ministerstwo dokonuje wyboru rzeczoznawców opiniuj?cych tego rodzaju podr?czniki. MEN deklaruje, ?e dopuszcza podr?cznik na wniosek podmiotu, który dan? pozycj? zg?asza. Nast?pnie, minister wskazuje rzeczoznawców do jej oceny, której to pozytywny wynik przes?dza o tym czy podr?cznik znajdzie si? na li?cie dopuszczonych do u?ytku. Po zg?oszeniu danej kandydatury, zatwierdzenie nast?puje na podstawie kilku okre?lonych w przepisach kryteriów. Na list? rzeczoznawców mog? by? wpisane osoby posiadaj?ce wykszta?cenie wy?sze magisterskie, do?wiadczenie i osi?gni?cia w pracy naukowej lub dydaktycznej oraz opini? zawieraj?c? rekomendacj? instytucji naukowej, stowarzyszenia naukowego lub ministra w?a?ciwego do spraw o?wiaty i wychowania. W oparciu o te dane decyzj? o tym czy rzeczoznawca zostanie zakwalifikowany na list? eksperck? podejmuje minister. Adekwatno?? tej procedury wzbudzi?a w?ród uczestników spotkania powa?ne w?tpliwo?ci co do wiarygodno?ci, kompetencji, wszechstronno?ci i obiektywizmu dobieranych w ten sposób ekspertów.

§   Kontynuuj?c omawianie ?róde? z?ego funkcjonowania systemu edukacji w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego ZNP wskaza?o na problem braku wykwalifikowanej kadry nauczaj?cej. Aktualnie na 5 mln uczniów przypada jedynie 10 202 nauczycieli wykwalifikowanych do prowadzenia zaj?? z edukacji seksualnej. Brakuje osób przygotowanych do prowadzenia zaj?? z edukacji seksualnej nie tylko pod wzgl?dem merytorycznym, ale równie? posiadaj?cych odpowiednie zdolno?ci interpersonalne, umo?liwiaj?ce im  przekazanie wiedzy z tego zakresu w sposób umiej?tny i neutralny ?wiatopogl?dowo.

§   Wspó?praca z MEN. Ze strony przedstawicieli ministerstw nie zosta?y zadeklarowane bardziej konkretne rozwi?zania w kwestii ewentualnych zmian polityki dotycz?cej edukacji seksualnej. Jest to temat uwa?any za delikatny, a MEN w oparciu o cz?sto nie maj?ce wiele wspólnego z rzeczywisto?ci? dane, dostarczane przez podleg?e mu jednostki, zdaniem uczestników spotkania, zdaje si? problem marginalizowa?. W Ministerstwie Edukacji ca?y czas brakuje komórki, która zajmowa?aby si? w sposób kompleksowy wychowaniem seksualnym. Odpowiedzialno?? jest wi?c rozmyta mi?dzy departamenty, co cz?sto powoduje problemy z uzyskaniem informacji na temat stanu edukacji m?odzie?y w zakresie zdrowia seksualnego. MEN nie zgadza si? z twierdzeniem jakoby marginalizowa?o problemu nauczania przedmiotu wychowanie do ?ycia w rodzinie. Pani Ma?gorzata Szybalska podkre?li?a podczas spotkania, ?e przedmiot ten ma taki sam status jak wszystkie inne przedmioty nauczane w szkole i ?e Ministerstwu Edukacji zale?y  – tak jak w przypadku ka?dego innego przedmiotu – aby edukacja w tym zakresie by?a prowadzona na jak najwy?szym poziomie. S?u?y? temu b?d? chocia?by projektowane przez MEN zmiany podstawy programowej, która b?dzie zawiera?a opis wymaga?, które ucze? b?dzie musia? spe?ni? na zako?czenie danego etapu edukacyjnego. Wed?ug przedstawicielki Ministerstwa, informacja na temat stanu edukacji m?odzie?y w zakresie zdrowia seksualnego mo?na uzyska? w Departamencie Kszta?cenia Ogólnego i Wychowania MEN, a informacje o programach nauczania i podr?cznikach (w tym równie? do przedmiotu wychowanie do ?ycia w rodzinie) w Departamencie Programów Nauczania i Podr?czników MEN.

Sie? poradni dla m?odzie?y

§   Federacja na Rzecz Kobiet przedstawi?a propozycj? zorganizowania sieci punktów poradnictwa z zakresu zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego dla m?odzie?y. Tego typu placówki mog?yby powsta? przy ju?  istniej?cych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, których jest w kraju blisko 600. Ministerstwo Zdrowia g?ównej przeszkody na drodze do realizacji tego pomys?u dopatruje si? w braku ?rodków finansowych, proponuje wi?c, by do stworzenia bazy dla tego rodzaju sieci spróbowa? namówi? samorz?dy. Podczas spotkania pojawi?y si? równie? alternatywne propozycje utworzenia punktów poradnictwa przy Centrach Pomocy Rodzinie lub Poradniach Rodzinnych.

Porozumienie na Rzecz Edukacji Seksualnej

§   Federacja na Rzecz Kobiet zg?osi?a projekt powo?ania  Porozumienia Na Rzecz Edukacji Seksualnej, które zrzeszy organizacje, popieraj?ce konieczno?? podj?cia dzia?a? w kierunku rozwi?zania problemu ra??cych braków w wiedzy m?odzie?y nt. seksualno?ci. W dalszej kolejno?ci planowane jest spotkanie z Minister Edukacji, w celu rozwa?enia propozycji stworzenia sieci poradni zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego m?odzie?y.

Potrzeba zmiany przepisów

§   Reprezentuj?ca Krajowe Centrum do Spraw AIDS Barbara Daniluk-Kula poruszy?a problem dost?pno?ci bada? na obecno?? wirusa HIV dla osób poni?ej osiemnastego roku ?ycia. Aktualnie obowi?zuj?ce przepisy uniemo?liwiaj? niepe?noletniej m?odzie?y wykonanie testu bez zgody rodziców i zapis ten wymaga jak najszybszej weryfikacji.

§   Uczestnicy debaty zastanawiali si? równie? nad mo?liwo?ci? wyst?pienia z inicjatyw? ustawodawcz? (nowa ustawa lub rozszerzenie istniej?cej), w celu zapewnienia skuteczniejszej edukacji seksualnej w polskim systemie o?wiaty. Dalsze, by? mo?e ju? bardziej konkretne rozmowy dotycz?ce ewentualnych sugestii zmian obowi?zuj?cych przepisów planowane s? na kolejne spotkanie Porozumienia na Rzecz Edukacji Seksualnej.

Rekomendacje

W  obliczu narastaj?cych problemów natury spo?ecznej, b?d?cych efektem niew?a?ciwie sprofilowanej polityki edukacyjnej i prozdrowotnej w zakresie seksualno?ci, a niekiedy w praktyce  ca?kowitego jej braku, Pa?stwo Polskie powinno:

- zapewni? m?odzie?y dost?p do rzetelnej informacji z zakresu zdrowia reprodukcyjnego i seksualnego ze szczególnym  uwzgl?dnieniem problematyki HIV/AIDS, poprzez wprowadzenie powszechnej, nowoczesnej i neutralnej ?wiatopogl?dowo edukacji seksualnej. Zaj?cia te powinny by? monitorowane, tak by wyeliminowa? sytuacj?, w której zapis prawny o obowi?zku wprowadzenia przedmiotu istnieje, ale nie jest realizowany w praktyce.

- wprowadzi? zapis prawny wykluczaj?cy mo?liwo?? prowadzenia zaj?? z wy?ej wymienionego zakresu przez reprezentantów instytucji religijnych, z uwagi na oczywiste ryzyko stronniczego, wybiórczego podej?cia do przekazywanej m?odzie?y wiedzy.

- wprowadzi? poradnictwo z zakresu zdrowia seksualnego dla m?odzie?y dost?pne poza szko??, zw?aszcza w sytuacji gdy placówki o?wiatowe same nie s? w stanie sprosta? zadaniu odpowiedniego wyedukowania m?odzie?y w zakresie zdrowia reprodukcyjnego i seksualnego. Powinna powsta? sie? przyjaznych m?odzie?y punktów,  zapewniaj?ca kompleksow? pomoc i opiek?, zw?aszcza w nag?ych, trudnych  sytuacjach, gdzie konieczne jest wsparcie specjalisty.

- zintensyfikowa? kampanie multimedialne propaguj?ce prezerwatyw? jako zabezpieczenie przed HIV oraz innymi chorobami przenoszonymi drog? p?ciow?.

- wprowadzi? zapis umo?liwiaj?cy poddawanie si? badaniu w kierunku obecno?ci antycia? HIV osobom poni?ej osiemnastego roku ?ycia, bez ogranicze? w postaci ??dania zgody rodzica na wykonanie testu.

-  powo?a? niezale?ny politycznie instytut, zatrudniaj?cy specjalistów z dziedziny pedagogiki i kszta?cenia, do tworzenia i uaktualniania programów nauczania tak by odpowiada?y potrzebom i standardom wspó?czesnego ?wiata.

Krajowe Centrum do Spraw AIDS  przedstawi?o nast?puj?c? wersj? czwartej i pi?tej rekomendacji:

- zintensyfikowa? kampanie multimedialne, skierowane do m?odzie?y,  kszta?tuj?ce w?a?ciwe zachowania i postawy, w tym zasady bezpieczniejszych zachowa? seksualnych w kontek?cie zapobiegania zaka?eniom HIV oraz innych chorób przenoszonych drog?  p?ciow?,

- wprowadzi? zapis prawny umo?liwiaj?cy wykonanie bada?  w kierunku HIV oraz innych chorób przenoszonych drog? p?ciow? osobom pomi?dzy 15 a 18 rokiem ?ycia bez konieczno?ci wyra?enia zgody   rodzica  lub opiekuna prawnego.