Poradnik jest odpowiedzią  na liczne pytania docierające do Federacji na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny, związane z trudnościami, jakich doświadczają kobiety próbując egzekwować swoje prawa do badań prenatalnych, legalnego przerwania ciąży, antykoncepcji.

Poniżej zgromadziłyśmy wszelkie niezbędne informacje, co robić w takich sytuacjach i do kogo zwracać się o pomoc.

Uzyskanie skierowania

Zazwyczaj pierwszą barierą wykonania badania prenatalnego bądź poddania się zabiegowi przerwania ciąży jest odmowa wydania przez lekarza skierowania na badania prenatalne lub zaświadczenia uprawniającego do zabiegu przerwania ciąży. W tej sytuacji dobrze jest zapoznać się z ustawą o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (ustawa z dnia 7.I.1993 r., Dz.U. Nr 17, poz. 78 z późn. zm.), jej znajomość może się okazać pomocna również podczas samego egzekwowania badania lub zabiegu. Gdy wskazaniem do przerwania ciąży są względy zdrowotne (art. 4a ust.1pkt.1) lub przesłanki medyczne wskazujące na prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego uszkodzenia płodu lub innej nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu (art. 4a ust.1 pkt.2) warto znać treść rozporządzenia Ministerstwa Zdrowia w sprawie kwalifikacji lekarzy uprawnionych do wydawania odpowiednich zaświadczeń (Dz.U. z 1997r. Nr 9, poz. 49).

Kiedy lekarz odmówi wydania skierowania (lub wykonania badania czy zabiegu), należy domagać się podania decyzji w formie pisemnej, z datą, pieczątką i podpisem. Będzie to potrzebne do dalszego dochodzenia swoich praw. Jeśli lekarz odmawia, powołując się na klauzulę sumienia (czyli art.39 ustawy o zawodzie lekarza, Dz.U. z 1997 r., Nr 28, poz.152), należy pamiętać, iż ustawa ta nakazuje mu".wskazać realne możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza lub w innym zakładzie opieki zdrowotnej oraz uzasadnić i odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej."

Kobietom, które mają trudności z wyegzekwowaniem prawa do przerwania ciąży z powodu ciężkiego i nieodwracalnego uszkodzenia płodu lub innej nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu polecamy tekst Instrukcja na nowe czasy, napisany przez lekarkę ginekolożkę.

W razie odmowy lekarza można złożyć na niego skargę u kierownika placówki.

Można również zwrócić się do kierownika placówki z pismem, tzw. ugodą przesądową, w którym należy sprecyzować powód wystąpienia, wyznaczyć kwotę odszkodowania, w tym kwotę za straty moralne, określić termin, w jakim placówka ma wywiązać się z tego (szczegóły dotyczące napisania ugody przesądowej wyjaśni Biuro Praw Pacjenta,  0 800 190 590 w godz. 9.00.-21.00.).

Jeśli powyżej opisane środki zawodzą, pozostaje droga sądowa.  

Na drodze postępowania cywilnego kobieta może uzyskać odszkodowanie, rentę oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Pozwy należy składać do wydziałów cywilnych sądów powszechnych.  Pozew powinien koniecznie zawierać:

• oznaczenie sądu, zatytułowanie pisma jako pozew
• wskazanie powoda (imię i nazwisko oraz miejsce zamieszkania)
• wskazanie pozwanego (nazwa szpitala bądź nazwisko lekarza, siedziba bądź adres)
• podać wartość przedmiotu sporu (żądaną kwotę)
• opisać okoliczności faktyczne uzasadniające zgłoszone żądania i wskazać dowody na poparcie opisywanych faktów
• ew. złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu
• załączniki
• podpisać osoby składającej pozew

Istotne znaczenie ma tutaj szybkość podejmowanych działań, ponieważ dochodzenie roszczeń odszkodowawczych przez pacjenta jest ograniczone w czasie. Na dochodzenie roszczeń pacjent ma 3 lata (art. 442 , par.1 k.c.).

Warto pamiętać, że dla osób, które nie są w stanie ponieść kosztów sądowych, związanych z prowadzeniem sprawy cywilnej, polskie prawo przewiduje możliwość przyznania adwokata z urzędu i zwolnienia z kosztów sądowych. Prawo takie przyznaje sąd na wniosek oświadczenia zainteresowanej osoby.

Na drodze postępowania karnego prokurator w postępowaniu przygotowawczym, a następnie sąd badają, czy dany lekarz dopuścił się przestępstwa, a jeśli tak, sąd wymierza karę (grzywny, ograniczenia albo pozbawienia wolności). Zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa można złożyć pisemnie, wysyłając lub doręczając je do właściwej dla miejsca popełnienia przestępstwa prokuratury rejonowej lub w komendzie policji; lub też ustnie do protokołu.

Pacjentka może też złożyć skargę o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego u rzecznika odpowiedzialności zawodowej przy właściwej miejscowo Okręgowej Izbie Lekarskiej (w przypadku pielęgniarek i położnych przy Okręgowej Izbie Pielęgniarek i Położnych). Jest to postępowanie, które dotyczy odpowiedzialności zawodowej lekarza , dlatego pacjent nie może w toku tego postępowania uzyskać rekompensaty finansowej. Lekarz może zostać ukarany poprzez: upomnienie, naganę, pozbawienie oraz zawieszenie prawa do wykonywania zawodu. Postępowanie toczy się przed okręgowymi sądami lekarskimi, zaś odwołania rozpatruje Naczelny Sąd Lekarski. [Lista Okręgowych Izb Lekarskich na końcu publikacji]

Pacjentka może też zwrócić się o pomoc i interwencję do następujących instytucji:

• Ministerstwo Zdrowia

ul. Miodowa 15, 00-952 Warszawa

634 96 00 centrala telefoniczna

Bezpośredni kontakt w sprawie skarg i wniosków

Numer pokoju: 012; 013

Telefon: (022) 634 93 07; (022) 634 92 85 

• Biuro Praw Pacjenta

Dyrektor biura: Krystyna Barbara Kozłowska

ul. Długa 38/40 Warszawa 00-238

tel./faks: (0-22) 635-75-78

e-mail: sekretariat@bpp.waw.pl

Bezpłatna infolinia: 0-800-190-590 (pn. - pt. w godz. 9.00 - 21.00)

Biuro czynne: pn. - pt. w godz. 8.15 - 16.15

Przyjmowanie petentów: pn. - pt. w godz. 9.00 - 15.00

Prawnik biura przyjmuje: pn. - pt. w godz. 9.00 - 15.00

Konsultanci medyczni Biura Praw Pacjenta: pn. - czw. w godz. 15.30 - 19.30

• Rzecznik praw pacjenta Narodowego Funduszu Zdrowia

Aleksandra Piątek

tel. +48 (022) 572 61 55

ul. Grójecka 186; 02-390 Warszawa

• Rzecznicy praw pacjenta przy terenowych oddziałach NFZ

• Krajowy Konsultant ds. Położnictwa i Ginekologii

Prof. Dr hab. Stanisław Radowicki

Klinika Endokrynologii Ginekologicznej

II Katedra Położnictwa i Ginekologii AM

ul. Karowa 1, 00-315 warszawa

tel. 022 629 12 40, fax. 022 828 69 25

e-mail: rado@szpitalkarowa.pl

• Wojewódzcy Konsultanci d/s Położnictwa I Ginekologii

(aktualizacja 11.01.2006, lista aktualizowana na stronie Ministerstwa Zdrowia www.mzios.gov.pl )

-    woj. Dolnośląskie, dr. hab. Mariusz Zimmer, tel. 71/ 329 25 76

-    woj. Kujawsko-pomorskie, prof. Wiesław Szymański, tel. 52/ 371 26 36

-    woj. Lubelskie, prof. Jan Oleszczuk, tel. 81/ 742 52 35

-    woj. Lubuskie, prof. Grzegorz Bręborowicz, tel. 61/ 841 92 04

-    woj. Łódzkie, prof.  Przemysław Oszukowski, tel. 42/  271 11 24

-    woj. Małopolskie, prof.  Antoni Basta, tel. 12/ 424 86 60

-    woj. Mazowieckie, prof. Andrzej Staszewski, tel. 22/ 681 75 30

-    woj. Opolskie, prof. Stanisław Lembrych, tel. 77/ 453 61 06

-    woj. Podkarpackie, prof. Andrzej Skręt, tel. 17/  8 666 60 00

-    woj. Podlaskie, prof. Marian Szamatowicz, tel. 85/ 746 83 47

-    woj. Pomorskie, prof. Janusz Emerich, tel. 58/ 349 34 41

-    woj. Śląskie, dr. hab. Anita Olejek, tel. 32/ 281 71 06

-    woj. Świętokrzyskie, dr hab. Leszek Wołowiec, tel. 41/ 341 78 27/831

-    woj. Warmińsko-mazurskie, dr Marek Stefanowicz, tel. 89/ 538 65 30

-    woj. Wielkopolskie, prof. Stefan Sajdak, tel. 61/841 94 90

-    woj. Zachodnio-pomorskie, prof. Stanisław Różewicki,  tel. 91/425 33 12

Terenowe Oddziały NFZ:

(kontakty dostępne na stronie NFZ www.nfz.gov.pl )

Dolnośląski Oddział NFZ
tel. (71) 37 47 224/5
ul. Joannitów 6
50-525 Wrocław

Kujawsko-Pomorski Oddział NFZ
tel. (52) 325 27 37
ul. Mickiewicza 15
85-071 Bydgoszcz

Lubelski Oddział NFZ
tel. (81) 53 10 543
ul. Szkolna 16
20-124 Lublin

Lubuski Oddział NFZ
tel. (68) 32 87 676
ul. Podgórna 9b
65-057 Zielona Góra

Łódzki Oddział NFZ
tel. (42) 633 60 74
ul. Żeligowskiego 32/34
90-643 Łódź

Małopolski Oddział NFZ
tel. (12) 298 83 03
ul. Ciemna 6
31-053 Kraków

Mazowiecki Oddział NFZ
tel. (22) 444 15 01/02
ul. Prosta 69
00-838 Warszawa

Opolski Oddział NFZ
tel. (77) 40 20 182
ul. Głogowska 37
43-315 Opole

Podkarpacki Oddział NFZ
tel. (17) 86 04 170
ul. Zamkowa 8
35-032 Rzeszów

Podlaski Oddział NFZ
tel. (85) 745 95 77
ul. Pałacowa 3
15-042 Białystok

Pomorski Oddział NFZ
tel. (58) 32 18 636
ul. Podwale Staromiejskie 69
80-844 Gdańsk

Śląski Oddział NFZ
tel. (32) 735 17 07
ul. Kossutha 13
40-844 Katowice

Świętokrzyski Oddział NFZ
tel. (41) 364 61 06
ul. Jana Pawła II 9
25-025 Kielce

Warmińsko-Mazurski Oddział NFZ
tel. (89) 539 97 93
ul. Żołnierska 16
10-561 Olsztyn

Wielkopolski Oddział NFZ
tel. (61) 850 60 75
ul. Grunwaldzka 158
60-309 Poznań

Zachodniopomorski Oddział NFZ
tel. (91) 425 10 50/52
ul. Arkońska 45
71-470 Szczecin

Okręgowe Izby Lekarskie:

(kontakty dostępne na stronie Naczelnej Izby Lekarskiej http://www.nil.org.pl/xml/oil )

Okręgowa Izba Lekarska w Białymstoku
ul. Świętojańska 7
15-082 Białystok
tel. +48 (85) 732-19-35
fax. +48 (85) 732-71-72

Beskidzka lzba Lekarska w Bielsku-Białej
ul. Krasińskiego 28
43-300 Bielsko-Biała
tel. +48 (33) 815-03-12
tel/fax. +48 (33) 822-70-17
www.bil.bielsko.pl

Bydgoska Izba Lekarskaw Bydgoszczy
ul. Powstańców Warszawy 11
85-681 Bydgoszcz
tel/fax. +48 (52) 346-00-84
tel/fax. +48 (52) 346-07-80
www.bil.org.pl

Okręgowa Izba Lekarskaw Gdańsku z siedzibą w Gdyni
ul. Norwida 4
81-434 Gdynia
tel. +48 (58) 622-69-08, 622-69-99
fax. +48 (58) 622-76-76

Okręgowa Izba Lekarskaw Gorzowie-Wielkopolskim
ul. Dąbrowskiego 9
66-400 Gorzów Wlkp.
tel/fax. +48 (95) 722-54-95

Śląska Izba Lekarska z siedzibą w Katowicach
ul. Grażyńskiego 49 A
40-126 Katowice
tel. +48 (32) 203-65-47 do 48
fax. wew. 309
www.izba-lekarska.org.pl
e-mail oil@silesia.pik-net.pl

Świętokrzyska Izba Lekarskaw Kielcach
ul. Wojska Polskiego 52
25-389 Kielce
tel. +48 (41) 362-13-81
fax. +48 (41) 363-15-00

Okręgowa Izba Lekarskaw Krakowie
ul. Krupnicza 11 A
31-123 Kraków
tel. +48 (12) 429-21-41, 430-07-66, 430-07-72
fax. +48 (12) 422-57-55
www.oilkrakow.org.pl

Lubelska Izba Lekarskaw Lublinie
ul. Chmielna 4
20-079 Lublin
tel/fax. +48 (81) 536-04-50
www.oil.lublin.pl

Okręgowa Izba Lekarskaw Łodzi
ul. Czerwona 3
93-005 Łódź
tel. +48 (42) 683-17-91
fax. +48 (42) 683-13-78
www.oil.lodz.pl

Warmińsko-Mazurska Izba Lekarska w Olsztynie
ul. Żołnierska 16
10-560 Olsztyn
tel. +48 (89) 534-44-83
tel/fax. +48 (89) 523-60-61
www.owmil.olsztyn.pl

Okręgowa Izba Lekarska w Opolu
ul. Grunwaldzka 23
45-054 Opole
tel. +48 (77) 454-59-39
fax. +48 (77) 454-67-09

Okręgowa Izba Lekarska w Płocku
ul. Kościuszki 8
09-402 Płock
tel.+48 (24) 262-64-24
tel/fax. +48 (24) 264-56-46
www.plocman.pl/izba/oil1.html

Wielkopolska Izba Lekarska w Poznaniu
ul. Nowowiejskiego 51
61-734 Poznań
tel. +48 (61) 852-58-60, 851-87-66
fax. +48 (61) 851-87-62
www.wil.org.pl

Okręgowa Izba Lekarska w Rzeszowie
ul. Reformacka 10
35-026 Rzeszów
tel. +48 (17) 85-358-37
fax. +48 (17) 85-394-31
oilrz@pro.onet.pl

Okręgowa Izba Lekarska w Szczecinie
ul. Marii Skłodowskiej - Curie 11
71-332 Szczecin
tel. +48 (91) 487-49-36, 487-48-98
tel. +48 (91) 487-49-60
fax. +48 (91) 487-49-60
www.oil.szczecin.pl

Okręgowa Izba Lekarska w Tarnowie
ul. Mościckiego 14
33-100 Tarnów
tel. +48 (14) 626-25-57
tel/fax. +48 (14) 621-51-83
www.oil.tarnow.pl

Kujawsko-Pomorska Izba Lekarska w Toruniu
ul. Chopina 20
87-100 Toruń
tel. +48 (56) 655-41-61
fax. +48 (56) 655-41-60

Okręgowa Izba Lekarskaw Warszawie
ul. Grójecka 65A
02-094 Warszawa
tel. +48 (22) 822-18-84, 822-96-09, 822-96-01
fax. +48 (22) 822-02-83, 822-12-48

Dolnośląska Izba Lekarska we Wrocławiu
ul. Matejki 6
50-333 Wrocław
tel. +48 (71) 322-50-56, 322-50-57
fax. +48 (71) 322-48-44 57
fax. +48 (71) 322 48 44
www.dilnet.wroc.pl/dil

Okręgowa Izba Lekarska w Zielonej Górze
ul. Braniborska 17
65-273 Zielona Góra
tel. +48 (68) 320-79-00
fax. +48 (68) 320-78-15

Wojskowa Izba Lekarska w Warszawie
ul. Szaserów 128
04-363 Warszawa
tel. +48 (22) 681-74-16, 681-69-38, 681-66-34
fax. +48 (22) 612-23-78
tel MON 875675
tel/fax MON 875580

Okręgowa Izba Lekarska w Koszalinie
ul. Orzechowa 40
75-667 Koszalin
tel. +48 (94) 346-73-60
fax. +48 (94) 346-73-63
www.koszalin.pl

Okręgowa Izba Lekarska w Częstochowie
ul. Waszyngtona 42
42-200 Częstochowa
tel/fax. +48 (34) 324-76-19

 Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny

ul. Nowolipie 13/15, 00-150 Warszawa

tel.fax 022 6359395, 8878140

Telefon Zaufania dla Kobiet 022 6359392

czynny od poniedziałku do piątki w godz.16.00-20.00

www.federa.org.pl

Warszawa, czerwiec 2006