|
|
Rodzina w świetle prawa
Monika Płatek
Jean-Louis Flandrin w "Historii Rodziny" pisze, że termin "rodzina" stosuje się dzisiaj na określenie różnych rzeczywistości. W szerokim znaczeniu jest to "zbiór osób związanych ze sobą przez małżeństwo lub rodzicielstwo" lub też "następstw osób", z których jedne są potomkami drugich", czyli stanowią linię, "rasę", "dynastię" (słownik Petit Robert).
Istnieje jednak również wąskie znaczenie, bardziej powszechne, które słowniki wymieniają na pierwszym miejscu; socjologowie tylko uwzględniają takie. W tym znaczeniu słowo "rodzina" określa spokrewnione ze sobą osoby mieszkające pod jednym dachem. Określenie to znacznie częściej odnosiło się do wszystkich krewnych, którzy nie mieszkali razem; potocznie oznaczało również grupę współmieszkańców, którzy niekoniecznie byli związani pokrewieństwem przez małżeństwo"1).
Rozwój o charakterze konkubinatu. Przykładem są ostatnie rozwiązania przyjęte we Francji, zrównujące sytuację par heteroseksualnych i homoseksualnych (z wyjątkiem prawa do adopcji w przypadku tych ostatnich) z sytuacją par żyjących w związkach zatwierdzonych przez władze cywilne lub kościelne. Jest to trend nieobcy również ustawodawstwu polskiemu. Wyraża się równą pozycją prawną dzieci urodzonych w związku małżeńskim i poza nim.
W prawie polskim nie ma wyraźnej, wyrażonej expressis verbis definicji rodziny. W określeniu tego pojęcia pomocny jest zakres uregulowań ujęty w ramy prawa rodzinnego. Prawo rodzinne to wyspecjalizowany dział prawa cywilnego zawierający normy prawne regulujące majątkowe i osobiste stosunki powstałe na skutek zawarcia małżeństwa, pokrewieństwa oraz przysposobienia.
W ustaleniu współczesnego znaczenia terminu "rodzina" pomocne są uregulowania prawa międzynarodowego, obowiązującego Polskę. Europejska Konwencja Praw Człowieka obowiązuje w Polsce od chwili ratyfikacji, to jest od 19 stycznia 1993 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz.284). Artykuł 8 tej Konwencji gwarantuje każdemu prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. Europejski Trybunał Praw Człowieka wypracował w swoim orzecznictwie, co rozumie się przez pojęcie "rodziny".
Tak więc ustalono, że: pojęcie "życie rodzinne" zawarte w art. 8 odnosi się nie tylko do związków wynikających z małżeństwa, ale może obejmować też inne, faktyczne więzi rodzinne, tzn. nie potwierdzone aktem małżeństwa."
"Art. 8 nie czyni różnicy między rodziną istniejącą na podstawie małżeństwa i bez tej podstawy. Takie rozróżnienie nie byłoby zgodne z określeniem 'każdy' zawartym w art.14 [Konwencji]. Art.14 z kolei zakazuje, przy korzystaniu z praw i wolności zagwarantowanych w Konwencji, dyskryminacji ze względu na urodzenie. Komitet Ministrów Rady Europy w jednej z rezolucji uznał samotną kobietę i jej dziecko za jedną z form rodziny".
Zastosowanie art. 8 do innych niż wynikające z małżeństwa faktycznych 'więzi rodzinnych' ma miejsce wówczas, gdy występują takie elementy, jak: pokrewieństwo, wspólne zamieszkanie, istnienie związku między danymi osobami, łącznie z widocznym wzajemnym zainteresowaniem, przywiązaniem, zależnością. Orzecznictwo strasburskie zwraca uwagę, że życie rodzinne oznacza również więzi np. między dziadkami i wnukami . To tylko przykłady. Wyraźnie jednak wskazują one, że pojęcie rodziny jest znacznie szersze niż lansowany w Programie model rodziny ograniczony do młodych małżonków i ich potomstwa.
O rodzinie, również pojętej szerzej, mówią też międzynarodowe przepisy dotyczące ochrony rodziny. Są one między innymi zawarte w: Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych, Międzynarodowym Pakcie Praw Gospodarczych Społecznych i Kulturalnych, Europejskiej Karcie Społecznej, Konwencji o prawach dziecka, Konwencji w sprawie Eliminacji Wszelkich Form Dyskryminacji Kobiet.
1) Flandrin, J.L.(1998) Historia Rodziny. Nowa Marianna.Warszawa:8-9. Zob. też. Hey, D.(1993) The Oxford Guide to Family History. Oxford University Press. Oxford: 110-148; Badinter, E.(1998) Historia miłości macierzyńskiej. Volumen. Warszawa.;
2) Orzeczenie Keegan v. Irlandia, 26.5.1994, A. 291, par.42-44; Kroon i inni v. Holandia 27.10.1994, A.297-C, par.30.
3) Orzeczenie Marckx v.Belgia, 13.6. 1979, A 31, par, 31.
4) Nowicki, M.A. (1998) Europejska Konwencja Praw Człowieka. Wybór orzecznictwa. C.H.Beck, Warszawa: 258-263.
|
