|
|
List do Rzecznika Praw Obywatelskich
w sprawie podręczników do zajęć edukacji seksualnej
Profesor Adam Zieliński
Rzecznik Praw Obywatelskich
Szanowny Panie Profesorze,
Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny zwraca się do Pana z gorącą prośbą o poparcie prawa młodych ludzi do edukacji seksualnej, pozwalającej im osiągnąć dojrzałość niezbędną do podejmowania odpowiednich dla nich decyzji. Zadaniem edukacji seksualnej jest dostarczenie młodzieży wiedzy pozwalającej uchronić się przed niepożądaną ciążą, zakażeniem chorobami przenoszonymi drogą płciową (w tym AIDS), a w przyszłości prowadzić satysfakcjonujące życie seksualne.
Taką funkcję mogą pełnić tylko programy dostarczające młodzieży rzetelną, zgodną ze stanem wiedzy medycznej, informację na temat seksualności człowieka, nowoczesnych i skutecznych metod zapobiegania ciąży, chorób przenoszonych drogą płciową oraz sposobów ich uniknięcia. Standardy takie określono m.in. w dokumentach końcowych międzynarodowej Konferencji ONZ na rzecz Ludności i Rozwoju w Kairze (1994) oraz IV Światowej Konferencji na rzecz Kobiet w Pekinie (1995). W dokumentach tych kładzie się także nacisk na potrzebę promowania partnerskich, opartych na zasadzie równości płci relacji między kobietami i mężczyznami oraz na konieczność uwolnienia programów nauczania od stereotypowego postrzegania ról kobiet i mężczyzn.
Rząd polski ratyfikował Konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet i tym samym zobowiązał się do zweryfikowania podręczników i programów szkolnych na wszystkich szczeblach nauczania pod kątem wyeliminowania wszelkich stereotypowych koncepcji roli kobiet i mężczyzn (art. 10.c).
Z międzynarodowymi zobowiązaniami Polski rażąco kolidują następujące zalecane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej podręczniki do zajęć edukacji seksualnej (Wychowanie do życia w rodzinie):
- Praca zbior. pod redakcją Teresy Król: Wędrując ku dorosłości. Wychowanie do życia w rodzinie dla uczniów klas I-III gimnazjum. RUBIKON (1999),
- Grabowscy M. i W., Niemyscy A. i M., Wołochowicz M. i P.: Zanim wybierzesz... Przygotowanie do życia w rodzinie. Wydawnictwo Szkolne PWN (1998),
- Ryś M., Wychowanie do życia w rodzinie, książka dla młodzieży. CMPP-Ped MEN, Warszawa 1999,
- a także podręcznik opracowany przez Marię Ryś na podstawie materiałów pomocniczych przygotowanych m.in. przez Krystynę Ostrowską, dyrektora Centrum Metodycznego Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej MEN (O miłości, małżeństwie i rodzinie. Przygotowanie do życia w rodzinie dla młodzieży szkół ponadpodstawowych, Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna "ADAM", 1998).
Treści zawarte w tych podręcznikach:
- zawierają liczne błędy merytoryczne sprzeczne ze stanem wiedzy medycznej; w załączeniu: opinia Fundacji im. prof. Wacława Deca, wybrane fragmenty podręczników ilustrujące stosunek autorów do antykoncepcji);
- godzą w zasadę równości kobiet i mężczyzn promując i utrwalając stereotypowe koncepcje ról społecznych kobiet i mężczyzn; w załączeniu: wybrane fragmenty z wymienionych podręczników.
Autorzy podręczników demonstrują zdecydowanie negatywny stosunek do wszystkich metod antykoncepcyjnych z wyjątkiem tzw. naturalnych. W konsekwencji różnymi sposobami usiłują zniechęcić młodzież do korzystania w przyszłości z nowoczesnych metod planowania rodziny. Cel ten realizują poprzez: a) tendencyjne przedstawianie niepełnych lub nieprawdziwych informacji nt. antykoncepcji, b) straszenie zdrowotnymi i psychicznymi skutkami jej stosowania, c) przekazywanie własnych uprzedzeń oraz d) wydawanie sądów moralnych na temat stosowania antykoncepcji.
Autorzy nie liczą się z realiami życia społecznego i nie chcą dostrzec, że duża część młodzieży, bez względu na to, jak zapatrują się na to dorośli, rozpoczyna współżycie seksualne. Obowiązkiem dorosłych jest dostarczenie tym młodym ludziom wiedzy, która pozwoli im uchronić się przed negatywnymi skutkami swoich decyzji. Autorzy podręczników zalecanych przez MEN w najlepszym razie nie pomagają rozwiązać społecznych problemów, jakimi są przedwczesne ciąże u nastolatek i zakażenia chorobami przenoszonymi drogą płciową (w tym HIV/AIDS). Skutki tak przekazywanej wiedzy dotyczącej seksualności człowieka poniosą młodzi ludzie, zwłaszcza zaś dziewczęta. Odpowiedzialność moralna za dramaty, których można by było uniknąć, spadnie w dużej mierze na Ministerstwo Edukacji Narodowej.
Autorzy wymienionych podręczników promują społeczne role kobiet i mężczyzn silnie obciążone stereotypami i sprzeczne z zasadą równości. Autorzy usiłują utrwalić w młodych ludziach:
- tradycyjny wizerunek ról społecznych kobiet i mężczyzn: nadrzędnej - mężczyzny i podrzędnej - kobiety;
- przekonanie o innych predyspozycjach i zdolnościach intelektualnych kobiet i mężczyzn;
- przekonanie o potrzebie ograniczenia ambicji i aspiracji kobiet;
- stereotypowe postrzeganie ról seksualnych kobiet i mężczyzn.
Skutkiem tak prowadzonej edukacji seksualnej (wychowania do życia w rodzinie) jest w przypadku dziewcząt obniżenie ich samooceny i ograniczanie motywacji do rozwoju zawodowego i osobistego. W przypadku chłopców zaś - kształtowanie postaw, które utrudnią im uznanie kobiet za równorzędne partnerki w życiu prywatnym, społecznym i zawodowym. Konsekwencje takiego wychowania ponoszą przede wszystkim dziewczęta i kobiety. Godzi ono jednak również w chłopców pozbawiając ich możliwości poznania w szkole pozytywnych modeli prawdziwie partnerskich relacji z kobietami, niewątpliwie coraz częściej oczekiwanych przez dziewczęta i kobiety. Takie wychowanie nie pomoże im się odnaleźć w zmieniającym się świecie, w którym wybór ról społecznych płci staje się sprawą prywatną każdego człowieka.
W 1976 r. Trybunał Europejski w sprawie Danish Sex Education Case Kjeldsen i in. orzekł, że "państwo wywiązując się ze swoich funkcji w zakresie nauczania i edukacji musi dbać o to, by informacje lub wiedza zawarte w programie były przekazywane w sposób obiektywny, krytyczny i w ujęciu pluralistycznym. Państwu nie wolno prowadzić indoktrynacji, którą można by było uznać za naruszającą przekonania religijne lub filozoficzne rodziców." (Sprawa Kjeldsen i in. przeciwko Danii, 1976).
Zalecane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej podręczniki szkolne promują tylko jeden światopogląd: upowszechniany przez Kościół rzymskokatolicki w Polsce. Stosowanie przez nauczycieli szkół publicznych takich podręczników narusza prawo młodzieży do informacji podawanej w sposób obiektywny, krytyczny i w ujęciu pluralistycznym. Zalecanie i promowanie takich podręczników przez władze oświatowe jest przejawem indoktrynacji, do której państwo, zgodnie z przytoczonym orzeczeniem Trybunału Europejskiego, nie ma prawa. Według tego orzeczenia państwo ma obowiązek zagwarantować pluralistyczny model edukacji. Szanowny Panie Profesorze, zwracamy się do Pana z gorącą prośbą o interwencję i pomoc w usunięciu wymienionych podręczników z listy książek zalecanych przez MEN. Uprzejmie prosimy również o poparcie prawa młodzieży do obiektywnego, pluralistycznego i zgodnego ze stanem wiedzy medycznej nauczania w kwestiach dotyczących seksualności człowieka.
Z poważaniem
Wanda Nowicka (-), Aleksandra Solik (-)
Warszawa, 5.06.2000
z ostatniej chwili
Rzecznik Praw Obywatelskich prof. Adam Zieliński nadał sprawie bieg i zwrócił się do Ministerstwa Edukacji Narodowej o przedstawienie stanowiska w tej sprawie.
|
