KOMITET PRAW CZŁOWIEKA

Sesja sześćdziesiąta szósta

Komentarz w związku z raportami przedłożonymi przez Państwa-Strony zgodnie z artykułem 40 Paktu

Uwagi końcowe Komitetu Praw Człowieka
POLSKA

1. Po rozpatrzeniu 19 lipca 1999 roku na posiedzeniach 1764 i 1765 (CCPR/C/SR.1764-1765) czwartego raportu okresowego Polski (CCPR/C/95/Add.8) Komitet na posiedzeniu 1779 (CCPR/C/SR.1779) w dniu 28 lipca 1999 roku przyjął następujące uwagi końcowe.

A. Wstęp

2. Komitet przyjmuje z zadowoleniem wpłynięcia czwarty raport okresowy Polski (CCPR/C/95/Add.8) i dokument ogólny (HRI/CORE/1/25/Ref.1) przedłożony niedawno przez Państwo-Stronę, jak również wyjaśnienia udzielone w odpowiedzi na pytania wysunięte w formie pisemnej i ustnej przez członków Komitetu. Komitet docenia również obecność licznej delegacji reprezentującej różne sekcje rządu. Ponadto Komitet pochwala fakt, że Państwo-Strona zadbało o rozpowszechnienie informacji na temat tego raportu i pracy Komitetu.

B. Aspekty pozytywne

3. Komitet pochwala stałe wysiłki Państwa-Strony, aby dostosować ustawodawstwo krajowe do postanowień Paktu. Z zadowoleniem odnotowuje przyjęcie nowej Konstytucji, która specjalnie chroni podstawowe prawa jednostki, w tym osób należących do mniejszości etnicznych, oraz zapewnia pierwszeństwo [ratyfikowanych] umów międzynarodowych przed krajowym prawem ustawodawczym w wypadkach zaistnienia konfliktu.
4. Komitet docenia fakt ustanowienia nowego Kodeksu Postępowania Karnego zawierającego nowe prawo do apelacji przez unieważnienie, Wykonawczego Kodeksu Karnego oraz nowego Kodeksu Karnego, na którego podstawie funkcjonariusze publiczni ponoszą osobistą odpowiedzialność za dopuszczenie się złego traktowania.
5. Na przychylne przyjęcie zasługuje zniesienie kary śmierci, nawet podczas wojny.
6. Komitet z satysfakcją odnotowuje ratyfikowanie przez Państwo-Stronę Protokołu Dodatkowego Paktu.
7. Komitet z przychylnością przyjmuje fakt, że Rzecznik Praw Obywatelskich dysponuje sporą grupą pracowników i ma szerokie kompetencje, takie jak: a) możliwość rekomendowania środków zaradczych w wypadku łamania praw człowieka, b) moc wnoszenia do Sądu Najwyższego apelacji o unieważnienie decyzji sądowych oraz c) możliwość zwracania się do Trybunału Konstytucyjnego z prośbą o zweryfikowanie zgodności ustaw z Konstytucją i ratyfikowanymi konwencjami międzynarodowymi.
8. Komitet przychylnie przyjmuje opowiedzenie się za zwalnianiem za poręczeniem i wymóg, by sąd odmawiał udzielenia go tylko w ograniczonej liczbie przypadków.

C. Główne problemy oraz rekomendacje

9. Komitet wyraża zaniepokojenie brakiem jakiegokolwiek mechanizmu, który stwarzałby Państwu-Stronie możliwość ustosunkowywania się w sposób systematyczny do opinii Komitetu wynikających z Protokołu Dodatkowego oraz wprowadzania w życie jego rekomendacji.
10. Komitet ponownie wyraża zaniepokojenie licznymi formami dyskryminacji kobiet zarówno w społeczeństwie polskim, jak i w krajowym systemie prawnym. Komitet z ubolewaniem zauważa, iż Państwo-Strona w swym czwartym raporcie okresowym (pkt. 34) poświęciło bardzo niewiele uwagi kwestii równości płci (art. 3), przyjmuje jednak z zadowoleniem dodatkowe informacje udostępnione przez delegację.
11. Komitet z zaniepokojeniem odnotowuje: a) surowe prawo dotyczące aborcji, którego skutkiem jest duża liczba potajemnych zabiegów przerywania ciąży, co wiąże się z zagrożeniem dla życia i zdrowia kobiet, b) ograniczony dostęp kobiet do środków antykoncepcyjnych na skutek wysokich cen i ograniczonej możliwości otrzymania odpowiednich recept, c) wyłączenie z programu szkolnego edukacji seksualnej oraz d) niedostatek dostępnych powszechnie programów planowania rodziny. (Art. 3, 6, 9 i 26)

Państwo-Strona winno wprowadzić strategie i programy służące zapewnieniu pełnego i wolnego od dyskryminacji dostępu do wszystkich metod planowania rodziny, a także ponownie wprowadzić do programu szkół państwowych wychowanie seksualne.

12. Komitet jest również zaniepokojony brakiem równości płci (art. 3) w sektorze zatrudnienia. Przykładowo, dane udostępnione przez Państwo-Stronę oraz inne informacje, które teraz wpłynęły, dowodzą a) że w dalszym ciągu niewielka jest liczba kobiet na wysokich stanowiskach technicznych, menedżerskich i politycznych przy stosunkowo wysokiej liczbie kobiet na gorzej płatnych posadach, b) że średnia płaca kobiet sięga zaledwie 70% zarobków mężczyzn, c) że nie ma równej płacy dla kobiet za równą [z mężczyznami] pracę oraz d) że wśród pracodawców utrzymuje się tendencja do żądania testów ciążowych.

Państwo-Strona winno podjąć dalsze kroki w celu przeciwdziałania tym formom dyskryminacji kobiet i wspierania ich równouprawnienia w życiu politycznym i gospodarczym.

13. Komitet jest zaniepokojony skutkami polskiego systemu emerytalnego, który przez utrzymanie różnego wieku emerytalnego dla mężczyzn (65 lat) i kobiet (60 lat) prowadzi do niższych emerytur dla kobiety; zauważa przy tym, że przysługująca kobiecie teoretycznie możliwość pójścia na emeryturę później niż w wieku 60 lat nie ma odzwierciedlenia w praktyce, a ponieważ wysokość emerytury jest bezpośrednio związana z liczbą lat pracy, skutkiem będą niższe emerytury dla kobiet.

Należy wyeliminować dyskryminującą kobiety różnicę wieku emerytalnego obu płci (art. 3 i art. 26.)

14. Komitet dostrzega i docenia wysiłki Państwa-Strony zmierzające do wprowadzenia w życie programu walki z przemocą w rodzinie, niepokoi go jednak a) duża liczba doniesień o przypadkach takiej przemocy, b) brak jakiegokolwiek środka zaradczego w sądach cywilnych oraz c) niedostateczna liczba schronisk i przytułków dla osób, które padły ofiarą przemocy w rodzinie.

Należy wprowadzić odpowiednie przepisy prawne i środki administracyjne w celu skorygowania tych niedociągnięć. (bezpieczeństwo osobiste, art. 9)

15. Komitet jest zaniepokojony praktyką "fali", która pokutuje w armii i sprowadza się do tego, że nowi rekruci są ofiarami nadużyć i poniżającego traktowania. (Art. 7)

Państwo-Strona winno podjąć zdecydowane kroki w celu wytępienia tej praktyki.

16. Odnotowując podjęte przez Państwo-Stronę środki zmierzające do usprawnienia systemu karnego w celu wprowadzenia w życie artykułu 10, Komitet w dalszym ciągu wyraża zaniepokojenie niedopuszczalnie małą przestrzenią w celi na jednego więźnia.

Państwo-Strona winno poprawić standard urządzeń przeznaczonych dla więźniów, aby spełnić wymogi Standardowego Minimum Zasad Traktowania Więźniów. (Art. 10 pkt. 10)

17. Komitet jest również zaniepokojony brakiem niezależnego systemu kontrolowania: a) łamania praw człowieka przez funkcjonariuszy policji, b) warunków panujących w instytucjach karnych, również tych dla młodocianych przestępców, oraz c) skarg na przemoc i inne rodzaje nadużyć, jakich dopuszczają się pracownicy więzienni.

Należy wprowadzić mechanizmy służące niezależnemu monitorowaniu tych kwestii w celu ochrony praw zapewnionych w artykułach 7, 9 i 10 Paktu.

18. Komitet jest zdania, że maksymalny okres zatrzymania przed rozprawą (12 miesięcy), a zwłaszcza możliwość przedłużenia go o kolejne 12 miesięcy są niezgodne z art. 9 ust. 3.

Należy te okresy skrócić, a osoby zatrzymane postawić przed sądem w rozsądnym terminie bądź zwolnić.

19. Komitet odnotowuje otrzymanie danych na temat ogólnej liczby adwokatów i doradców mających kwalifikacje do występowania w sądzie; ubolewa jednak nad brakiem informacji: a) o liczbie prawników udzielających darmowej pomocy prawnej oraz b) o jakimkolwiek systemie sprawdzania jakości ich pracy (art. 14 pkt. 3 lit. d).
20. Komitet jest zaniepokojony dużymi opóźnieniami terminów rozpraw w sprawach karnych i cywilnych (art. 14 pkt. 1 i pkt. 3 lit. c).

Państwo-Strona winno: 1) pilnie przyspieszyć podjęte już kroki mające na celu polepszenie infrastruktury, co umożliwi zmniejszenie opóźnień w pracy wszystkich sądów, b) w następnym raporcie przedstawić statystykę w realistyczny sposób ukazującą wyniki tych reform.

21. Komitet jest zaniepokojony informacjami na temat stopnia, do jakiego sądy wojskowe są uprawnione do sądzenia osób cywilnych (art. 14); mimo niedawnych ograniczeń tej procedury, Komitet nie przyjmuje argumentu, jakoby praktykę tę uzasadniała wygoda sądu wojskowego, przed którym staje każdy, kto odegrał jakąś rolę w przestępstwie popełnionym głównie przez członka sił zbrojnych.

Odpowiednie ustalenia Kodeksu Postępowania Karnego należy zmienić lub cofnąć.

22. Jeżeli chodzi o podsłuchiwanie rozmów telefonicznych, to Komitet jest zaniepokojony tym, a) że prokurator (bez zgody sądu) może zezwolić na podsłuch oraz b) że nie ma niezależnego monitoringu wykorzystywania systemu podsłuchiwania rozmów.

Państwo-Strona winno przyjrzeć się powtórnie tym kwestiom w celu zapewnienia zgodności z artykułem 17, wprowadzić system niezależnego monitoringu oraz zawrzeć w następnym raporcie pełen opis zaistniałego do tego czasu systemu.

23. Komitet ubolewa, że odniesienie do orientacji seksualnej, które było pierwotnie zawarte w projekcie Konstytucji w punkcie o zakazie dyskryminowania, ostatecznie z tekstu wyrzucono, co może prowadzić do naruszenia artykułu 17 i artykułu 26.
24. Komitet obawia się, że stosowane obecnie mechanizmy monitoringu nowych ruchów religijnych mogą zagrażać wolności religii (art. 18).

W swym następnym raporcie Państwo-Strona winno zawrzeć informacje na temat praktycznego aspektu tych mechanizmów oraz ich wpływu na rzeczywiste możliwości korzystania przez członków wszystkich wyznań w Polsce na równych prawach z wolności religijnej. (Art. 18 i 26).

25. Komitet z zadowoleniem przyjmuje prawny zapis o zniesieniu kar fizycznych w szkole, niepokoi go jednak to, że zakaz ten nie jest w pełni przestrzegany. (Art. 7 i art. 24).

D. Rozprzestrzenianie informacji o Pakcie (art. 2.)

26. Komitet wyznacza termin przedłożenia piątego okresowego raportu Polski na lipiec 2003 roku. Kładzie nacisk na to, że Państwo-Strona winno zadbać o powszechne udostępnienie tekstu niniejszych uwag końcowych w odpowiednich językach. Zwraca się z prośbą o rozpowszechnienie następnego raportu okresowego wśród ludności, w tym wśród organizacji pozarządowych działających w Polsce.