Nr. 4 (21) - zima 2001

Antykoncepcja doraźna - pytania i wątpliwości

Monika Tajak

      Antykoncepcja hormonalna wciąż jeszcze owiana jest w naszym kraju mgiełką tajemnicy. Nadal rozpowszechnione są przekonania, że wskutek przyjmowania hormonów kobiety rodzą zdeformowane dzieci, stają się bezpłodne, tyją, rosną im wąsy. Funkcjonuje także wiele mitów odnoszących się do tzw. antykoncepcji doraźnej, a więc jedynej metody, która zapobiega ciąży po stosunku seksualnym. Federacja od lat popularyzuje ideę antykoncepcji doraźnej. Również w Biuletynie wiele razy pisałyśmy na ten temat, wciąż jednak w telefonach i listach, jakie otrzymujemy, pojawia się mnóstwo pytań i wątpliwości. Dlatego przypominamy raz jeszcze, na czym polega ta specyficzna metoda antykoncepcji i jakie wątpliwości najczęściej ona budzi.
Antykoncepcja doraźna - zwana inaczej antykoncepcją w nagłych wypadkach, postkoitalną, po stosunku, day after pills - jest metodą zapobiegania ciąży w kilka godzin lub dni po niezabezpieczonym stosunku, np. w sytuacji, kiedy pękła prezerwatywa, zapomniano o przyjmowanej systematycznie pigułce antykoncepcyjnej, nie zastosowano żadnego zabezpieczenia, nie "zadziałał" stosunek przerywany bądź też miał miejsce gwałt.
Metoda ta polega na przyjęciu odpowiedniej dawki hormonów bądź też, co jest rzadziej praktykowane w Polsce, założeniu wkładki antykoncepcyjnej. Działanie tej formy antykoncepcji zależy od tego, w jakiej fazie cyklu się ją stosuje, i polega na: hamowaniu owulacji, utrudnianiu połączenia się plemnika z komórką jajową, utrudnianiu przesuwania się zaplemnionej komórki jajowej przez jajowód lub utrudnianiu jej zagnieżdżenia w ścianie macicy. W Polsce mamy jeden lek, który został zarejestrowany jako przeznaczony do antykoncepcji doraźnej. Jest on dostępny w sprzedaży aptecznej wyłącznie na receptę. Warto w tym miejscu dodać, iż antykoncepcja doraźna jest metodą zalecaną i aktywnie propagowaną przez Światową Organizację Zdrowia.
Typowe pytania, jakie zadawane są w związku z antykoncepcją doraźną, pokazują wyraźnie, w jaki sposób niepełna wiedza na ten temat może rodzić mity bądź podtrzymywać stereotypy. Najczęstszym nieporozumieniem jest mylenie właściwości pigułki "dzień po" z pigułką wczesnoporonną RU 486. Tymczasem pigułki do antykoncepcji doraźnej nie są pigułkami poronnymi. Wiadomo na pewno, że nie wywołują one usunięcia embrionu po implantacji w ściance macicy, a zatem nie powodują aborcji. Działanie poronne ma natomiast pigułka RU 486, znana także pod nazwą mifegyne. Wątpliwości wynikają też często z niepełnej wiedzy dotyczącej sposobu działania pigułki "dzień po": zdarzają się np. pytania, czy pigułka nie likwiduje jajeczek?
Nierzadkie są również przypadki niedoinformowania wynikającego z niedokładnego przeczytania instrukcji na temat sposobu zażywania pigułki. Zdarzają się na przykład sytuacje, że kobieta stosuje Postinor po każdym stosunku seksualnym, niezależnie od ich ilości w czasie cyklu. Spotkałam się też z historią kobiety, która stosowała pigułkę po każdym zbliżeniu, ale była to zwykła pigułka antykoncepcyjna, przeznaczona do codziennego stosowania. Można zaliczyć ją do grona osób mających niezwykłe szczęście, jako że stosowała tę "metodę" z powodzeniem (!) przez niemal rok.
Spośród innych pytań i wątpliwości wybrałam i opisałam te, które najczęściej pojawiają się w rozmowach z kobietami i ich partnerami:

• Czy Postinor może zaszkodzić ciąży, kiedy został omyłkowo podany na początku ciąży? - Nie grozi to uszkodzeniem płodu, ani też nie wpływa na przebieg ciąży, progesteron jest bowiem hormonem dobroczynnym dla ciąży i jego podanie nie grozi poronieniem.
• Czy można stosować pigułkę "dzień po" w przypadku przeciwwskazania do regularnej antykoncepcji hormonalnej? - Przeciwwskazania te nie odnoszą się do Postinoru.
• Czy efektem ubocznym stosowania Postinoru może być bezpłodność? - Nie, efektami ubocznymi mogą być nudności, wymioty, ból brzucha, głowy, lekkie zawroty głowy, uczucie zmęczenia, nadwrażliwość piersi, opóźnienie lub przyśpieszenie miesiączki - reakcje organizmu są zindywidualizowane. To, że kobieta zażyła kiedyś Postinor, a kilka lat później ma problemy z zajściem w ciążę, nie ma ze sobą żadnego związku.
• Czy pigułka "dzień po" jest dostępna bez recepty? - W Polsce jest to lek, którego nie można kupić bez recepty lekarskiej.
• Na jakiej zasadzie można zastosować spiralę w antykoncepcji doraźnej? - Wkładka antykoncepcyjna (popularna spirala) założona do 5 dni po niezabezpieczonym stosunku uniemożliwia zapłodnienie przez unieruchomienie plemników bądź przez uniemożliwienie ich migracji do jajowodów, a także nie dopuszcza do zagnieżdżenia się zapłodnionego jaja.
• Czy pigułka "dzień po" oznacza, że może być wzięta tylko następnego dnia? - Nie, działa do 72 godzin po stosunku. Ostatnie badania wskazują, że metoda ta, w zależności od czasu owulacji, może być efektywna powyżej 72 godzin, nawet do 120 godzin, a więc do 5 dni po niezabezpieczonym stosunku! Oczywiście, jej skuteczność jest wtedy dużo niższa - spada do 50%, ale szansa, że zapobiegnie zapłodnieniu, wciąż jest duża, kobieta powinna więc być poinformowana o tej możliwości. (Network, Family Health International, vol. 21, nr 1, 2001, Seeking ways to Improve Emergency Contraception, str.10.)

Wiele kobiet, które mogłyby skorzystać z tej formy antykoncepcji, nie stosuje jej. Nie wiedzą one, że można zapobiec ciąży już po stosunku, nie mają też informacji, jak uzyskać, a potem zastosować pigułkę.
Niestety, zdarzają się także lekarze nie posiadający pełnej informacji na temat tej formy antykoncepcji, odradzający jej stosowania bądź przepisujący lek w nieprawidłowej ilości. Pomijam tu odmowy ze względów światopoglądowych, które również nierzadko mają miejsce. Dlatego tak ważne jest, by kobieta była świadoma tego, czym jest antykoncepcja doraźna i jak się ją stosuje, a także gdzie może zdobyć informacje na jej temat.
Z wątpliwościami zawsze można zwrócić się do Telefonu Zaufania Federacji na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny. Zainteresowanie informacjami na ten temat jest duże, o czym świadczą codzienne pytania, z jakimi zwracają się do nas kobiety. Informujemy, jak prawidłowo stosuje się antykoncepcję doraźną, jakie efekty uboczne mogą wystąpić po zażyciu, jaka jest cena, gdzie uzyskać receptę. Oferujemy także ulotki dotyczące antykoncepcji doraźnej.

Przy pisaniu korzystałam z: Network, Family Health International,
vol. 21, nr 1, 2001
Przykłady pytań kobiet są autentyczne. Z takimi problemami zgłaszają się panie do Federacji na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny. Szczegółowe informacje na temat antykoncepcji doraźnej, a także spis dostępnych w aptekach preparatów hormonalnych, przeznaczonych do stosowania przez 21 dni cyklu, a nadających się do zastosowania w odpowiednich dawkach w antykoncepcji doraźnej, można znaleźć w publikacji Federacji pt:
"Co należy wiedzieć o antykoncepcji doraźnej?".

zamknij okno

Następny artykuł