Farmakologiczna metoda przerwania ciąży jest metodą oficjalnie stosowaną w prawie wszystkich krajach Europy Zachodniej. W Polsce aborcja farmakologiczna nie została jednak dotychczas zalegalizowana. Obowiązujące w naszym kraju surowe prawo antyaborcyjne zasadniczo wpływa na stosunek środowiska medycznego do aborcji jako procedury medycznej. Zdaje się usprawiedliwiać niepodejmowanie od dawna żadnych działań na rzecz uczynienia tego zabiegu jak najmniej dolegliwym i stresującym dla kobiet. Tymczasem w krajach rozwiniętych dokonał się w tej dziedzinie ochrony zdrowia kobiet znaczący postęp. Powszechnie stosowane w Polsce łyżeczkowanie, tzw. skrobankę, już dawno zastąpiono tam metodą próżniową, która jest mniej inwazyjna i dogodniejsza dla kobiet, a dopuszczenie do użytku kolejnej metody przerwania ciąży - metody farmakologicznej - dało kobietom dodatkową możliwość wyboru.

Należy podkreślić, że najwyższym priorytetem przy rozwiązywaniu wszelkich problemów zdrowia kobiet musi być ich dobro. Wymagają tego standardy międzynarodowe i zwykła zasada sprawiedliwości społecznej. Dobro kobiet zaś wymaga, by przy świadczeniu usług zdrowotnych uwzględniano najnowsze osiągnięcia medycyny oraz postęp, jaki się dokonał w poszczególnych jej dziedzinach. Dlatego też w Polsce muszą zostać udostępnione wszystkie metody przerwania ciąży. Restrykcyjne prawo w zakresie aborcji nie usprawiedliwia zaniedbań w tym zakresie - aborcja jest przecież legalna w określonych ustawą przypadkach.

Metoda farmakologiczna, polegająca na przerwaniu ciąży za pomocą leku, bywa - ze względu na jej prostotę - stosowana także w krajach, w których nie została zalegalizowana. Z doświadczeń Federacji na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny wynika, że tak jest również w Polsce. Brak odpowiedniego przygotowania lekarzy i średniego personelu medycznego oraz niedostatek rzetelnych informacji na temat tej metody mogą zagrozić zdrowiu kobiet.

Aborcja farmakologiczna jest wczesną, bezpieczną i skuteczną nieinwazyjną metodą przerwania ciąży, i jako taka stanowi alternatywę dla metod chirurgicznych. Aborcja farmakologiczna wymaga użycia dwóch leków. Najczęściej stosowanym trybem postępowania jest podanie doustnej dawki mifepristonu - antyprogestagenu, który powoduje odklejanie się zapłodnionego jaja od wyściółki jamy macicy, i po 36-48 godzinach doustnie lub dopochwowo dawki prostaglandyny - mizoprostolu lub gemeprostu - która wywołuje skurcze macicy i pomaga wydalić zapłodnione jajo. Najpóźniej do 10-14 dni od przyjęcia mifepristonu należy upewnić się, czy nastąpiło całkowite poronienie, gdyż podawane leki mogą spowodować wady rozwojowe płodu. Ta metoda, którą można zastosować zaraz jak tylko ciąża zostanie stwierdzona, jest skuteczna mniej więcej w 95% przypadków aborcji przeprowadzonych do 49 dnia ciąży. W niektórych krajach dopuszcza się jej stosowanie do 63 dnia ciąży. Mifepriston, zatwierdzony po raz pierwszy do farmakologicznego przerwania ciąży we Francji w 1988 roku, jest powszechnie znany pod nazwą firmową RU486.

Mitchell D. Creinin, MD, Medical abortion regimens: Historical context and overview, American Journal of Obstetrics and Gynecology, Vol. 183, No. 2, August 2000, part 2.
Rachel K. Jones and Stanley K. Henshaw, Mifepristone for Early Medical Abortion: Experiences in France, Great Britain and Sweden, Perspectives on Sexual and Reproductive Health, Vol. 34. No. 3, May/June 2002.
Mitchell D. Creinin, MD, Medical abortion regimens: Historical context and overview, American Journal of Obstetrics and Gynecology, Vol. 183, No. 2, August 2000, part 2.
Mifepristone został zarejestrowany jako środek do wczesnej aborcji przeprowadzanej do 63 dnia ciąży w Wielkiej Brytanii i Szwecji. Rachel K. Jones and Stanley K. Henshaw, Mifepristone for Early Medical Abortion: Experiences in France, Great Britain and Sweden, Perspectives on Sexual and Reproductive Health, Vol. 34. No. 3, May/June 2002.
Rachel K. Jones and Stanley K. Henshaw, Mifepristone for Early Medical Abortion: Experiences in France, Great Britain and Sweden, Perspectives on Sexual and Reproductive Health, Vol. 34. No. 3, May/June 2002.
NARAL Foundation, The Difference Between Emergency Contraception (ECPs) and Early Abortion Options (RU 486), available at <http://www.naral.org/mediaresources/fact/pdfs/ru486.pdf> (ostatnio odwiedzona 29 stycznia 2003).
Center for Reproductive Rights, Emergency Contraception: Contraception, Not Abortion: An Analysis of Laws and Policy Around the World, April 2002.

Udostępnienie aborcji farmakologicznej wynika z konieczności wspierania i ochrony prawa kobiet do życia, zdrowia i autonomii w sferze rozrodczości, a także prawa do korzystania z postępu nauki. Na skutek zabiegów niebezpiecznej aborcji umiera co roku prawie 80 tysięcy kobiet, a tysiące innych doznają trwałych obrażeń. Udostępnienie kobietom aborcji farmakologicznej poszerza możliwości bezpiecznego przerywania ciąży i przyczynia się do zmniejszenia liczby powikłań i zgonów spowodowanych aborcją. Aborcja farmakologiczna jako bezpieczna metoda przerwania ciąży pozwala ograniczyć zagrożenia zdrowotne związane z prokreacją, na jakie narażone są tysiące kobiet. Stanowi więc ważny element ochrony zdrowia reprodukcyjnego, do którego mają prawo wszystkie kobiety.

Center for Reproductive Law and Policy, Reproductive Rights 2000: Moving Forward 37 (2000).
Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych, artykuł 15; Patrz również Konwencja praw człowieka i biomedycyny, preambuła.
W USA badania przeprowadzone po zarejestrowaniu Mifepristonu przez Urząd Kontroli Żywności i Leków (FDA), ale przed wprowadzeniem tego leku na rynek wykazały, że dostępność Mifepristonu jako środka przeznaczonego do aborcji zwiększy dostępność usług aborcyjnych w USA, przede wszystkim poprzez zwiększenie liczby lekarzy i placówek zdrowotnych świadczących usługi przerwania ciąży. Bonnie Scott Jones, JD and Simon Heller, JD, Providing Medical Abortion: Legal Issues of Relevance to Providers, note 2, American Medical Women's Association, Inc., June 2000.
Rachel K. Jones and Stanley K. Henshaw, Mifepristone for Early Medical Abortion: Experiences in France, Great Britain and Sweden, Perspectives on Sexual and Reproductive Health, Vol. 34. No. 3, May/June 2002.

Mifepriston został zarejestrowany jako środek do aborcji farmakologicznej w większości państw Europy, w tym w Austrii, Belgii, Danii, Finlandii, Francji, Grecji, Hiszpanii, Holandii, Luksemburgu, Niemczech, Norwegii, Szwajcarii, Szwecji i Wielkiej Brytanii. Chociaż kraje te różnią się między sobą ustawodawstwem dotyczącym przerywania ciąży - Szwecja na przykład dopuszcza aborcję na życzenie kobiety, podczas gdy Hiszpania nie zezwala na aborcję z przyczyn społecznych wszystkie zalegalizowały aborcję farmakologiczną, co wynika z tego samego dążenia do poszerzenia możliwości wyboru o metodę bezpieczną i o udowodnionej skuteczności.

Badania wśród kobiet i lekarzy we Francji, Szwecji i Wielkiej Brytanii, gdzie aborcja farmakologiczna za pomocą mifepristonu jest legalna od ponad dziesięciu lat, dostarczyły wystarczających dowodów, że jest to metoda bezpieczna, skuteczna i akceptowana przez kobiety:

W wielu krajach aborcję farmakologiczną traktuje się zazwyczaj pod względem prawnym jak jedną z metod przerwania ciąży. W związku z tym dotyczą jej te same regulacje prawne, jakie odnoszą się do aborcji chirurgicznej. Regulacje dotyczące medycznych aspektów aborcji farmakologicznej określają na ogół, jakie placówki mają prawo świadczyć te usługi i kto z personelu medycznego jest uprawniony do przepisywania i wydawania leków.

Niektóre kraje, stosownie do obowiązujących w nich regulacji prawnych dotyczących aborcji, wymagają od kobiety skorzystania z obowiązkowej porady lub obligatoryjnego okresu oczekiwania między zgłoszeniem się na zabieg a podaniem mifepristonu. Ponieważ aborcja farmakologiczna jest bezpieczna i skuteczna w pierwszych kilku tygodniach ciąży, opóźnienia spowodowane tego typu ograniczeniami mogą zmniejszyć liczbę kobiet spełniających warunki niezbędne do skorzystania z tej metody. Na przykład we Francji kobieta musi odczekać siedem dni, zanim będzie mogła skorzystać z aborcji -- chirurgicznej lub farmakologicznej.

W państwach europejskich dopuszczających stosowanie aborcji farmakologicznej normą są takie regulacje, które zezwalają na wypisywanie recepty na mifepriston i mizoprostol wyłącznie lekarzom. W praktyce jednak często takie przepisy są interpretowane dość liberalnie. W wielu przypadkach leki wydaje wykwalifikowany personel medyczny średniego szczebla, jak pielęgniarki i położne. W Wielkiej Brytanii na przykład pielęgniarki mogą wydawać leki, jeśli tylko przepisze je lekarz. Podobnie jest w Szwecji - głównym zadaniem lekarza jest ustalenie metodą ultrasonograficzną czasu trwania ciąży oraz udzielenie konsultacji i dalsza obserwacja, za poradnictwo i wydawanie mifepristonu i mizoprostolu odpowiedzialne są zaś położne. Dzięki rozszerzeniu uprawnień do wydawania leków na wykwalifikowany personel medyczny zmniejsza się zależność od lekarza i jego udział w aborcji farmakologicznej, a tym samym obniżają się jej koszty, zwiększa natomiast dostępność i osiągalność dla kobiet.

Kilka krajów stosuje ograniczenia dotyczące rodzaju placówek medycznych upoważnionych do prowadzenia aborcji farmakologicznej, zawężając dostępność metody do szpitali lub klinik przyszpitalnych. Ograniczenia tego typu stosują Austria, Dania, Holandia, Słowacja i Szwecja.We Francji, Niemczech i Wielkiej Brytanii regulacje prawne pozwalają natomiast na prowadzenie aborcji farmakologicznej nie tylko szpitalom publicznym, ale i licencjonowanym prywatnym gabinetom. We Francji prawo dotyczące aborcji farmakologicznej zostało jeszcze bardziej zliberalizowane w lipcu 2001 roku. Dziś zezwala kobietom na samodzielne przyjmowanie w domu prostaglandyny - drugiego z leków dwustopniowej procedury. Ta zmiana pozwoliła zmniejszyć liczbę niezbędnych wizyt u lekarza i uprawniła prywatnych lekarzy do wydawania mizoprostolu poza szpitalem. Doświadczenia kliniczne z innych krajów wykazują, że przeprowadzanie w domu drugiej części zabiegu jest alternatywą bezpieczną i skuteczną, bardziej dogodną i dostępniejszą dla kobiet, lepiej także chroniącą prywatność. W Wielkiej Brytanii Departament Zdrowia rozważa możliwość przyjęcia takiego rozwiązania.

Źródło:

Rachel K. Jones and Stanley K. Henshaw, Mifepristone for Early Medical Abortion: Experiences in France, Great Britain and Sweden, Perspectives on Sexual and Reproductive Health, Vol. 34. No. 3, May/June 2002.
Ipas, Deciding Women's Lives are Worth Saving: Expanding the Role of Midlevel Providers in Safe Abortion Care, Issues in Abortion Care 7, December 2001
Center for Reproductive Rights, Medical Abortion in Europe, presentation at Population Council meeting, Paris, Sept. 30-Oct.1, 2002 (on file with Center for Reproductive Rights).
Law No. 2001-588 of July 4, 2001, concerning the voluntary interruption of pregnancy and contraception, J.O., July 7, 2001, p. 10823. (Ustawa Nr 2001-588 z 4 lipca 2001 roku dotycząca dobrowolnego przerwania ciąży i antykoncepcji)
Elizabeth Pirruccello Newhall, MD and Beverly Winikoff, MD, MPH, Abortion with mifepristone and misoprostol: Regimens, efficacy, acceptability and future directions, American Journal of Obstetrics and Gynecology 2000, Vol. 183, No. 2, S44-S53.
Medical abortion to be more widely available in the UK, Reproductive Health Matters, Vol. 10, No. 19, May 2002.

Zważywszy na to, że aborcja w określonych przypadkach jest w Polsce legalna, polski system opieki zdrowotnej musi uwzględniać prawo kobiet do korzystania z osiągnięć i postępu medycyny w tym zakresie i zapewniać im dostęp do bezpiecznych i dogodnych dla nich metod przerwania ciąży, włącznie z możliwością dokonania wyboru metody. Rząd polski jest zobowiązany do ochrony tych podstawowych praw człowieka na mocy dokumentów międzynarodowych.

Dlatego rekomendujemy, by:

Władze systemu opieki zdrowotnej podjęły aktywne działania zmierzające do udostępnienia w Polsce wszystkich metod przerwania ciąży akceptowanych przez Światową Organizację Zdrowia, włącznie z metodą farmakologiczną i metodą próżniową.

W tym celu władze medyczne powinny: