Publikując tę broszurę chciałyśmy, by pomogła ona poruszać się nieco swobodniej w obszernej tematyce dotyczącej zdrowia i fizjologii kobiety. Młodym dziewczętom i kobietom przed 35 rokiem życia ma pomóc w rozwianiu wielu mitów i przesądów dotyczących dojrzewania i zmian z nim związanych, ułatwić pierwszy kontakt z ginekologiem, uczulić na profilaktykę wielu chorób. Kobietom po 35 roku życia wskaże, co dzieje się w organizmach dojrzałych kobiet, jak skutecznie zapobiegać problemom zdrowotnym, wszystkim zaś podpowie, jak skutecznie domagać się respektowania swych praw przez lekarzy, pielęgniarki i położne.

Lektura tej publikacji nie zastąpi jednak wizyty u lekarza specjalisty! Jej celem jest zwrócenie uwagi na to, iż nasze zdrowie i życie leży w naszych rękach i tylko od nas zależy, jak będziemy o nie dbać!

Część kobiet kilka dni przed miesiączką zaczyna czuć się gorzej. Dolegliwości te mogą mieć charakter fizyczny bądź psychiczny. Mogą wystąpić zmiany nastroju, drażliwość lub nadwrażliwość, trudność koncentracji. U niektórych kobiet pogarsza się trawienie, zaczynają obrzmiewać kostki nóg i dłonie, zwiększa się waga ciała w związku z zatrzymywaniem wody przez organizm. Piersi stają się nadwrażliwe na dotyk, niekiedy także obrzmiewają. Cera staje się bardziej tłusta, pojawiają się na niej wypryski, a włosy szybciej się przetłuszczają. Częstsze są bóle głowy i oczu. Zmienia się też apetyt - pojawia się zwłaszcza zwiększone łaknienie cukru. Po kilku dniach dolegliwości ustępują - by znów powrócić po kilku tygodniach.

Wszystkie te objawy wywołane są przez hormony i towarzyszą cyklom owulacyjnym: zmiana w gospodarce hormonalnej następuje w drugiej połowie cyklu - a więc po owulacji, a przed miesiączką. (Na przykład obrzmiałość piersi spowodowana jest niedoborem progesteronu i nadmiarem estrogenów.)

Obserwuj reakcję swojego ciała. Czy dolegliwości pojawiają się regularnie przed miesiączką? Czy zaczynają się w tym samym terminie?

Jeżeli po kilku cyklach okaże się, że objawy są regularne, warto zmienić dietę na zdrowszą, zwłaszcza na dwa tygodnie przed miesiączką: nie jedz cukru, zrezygnuj z kawy i czekolady. Jedz jak najmniej soli. W zamian spożywaj do woli owoców i zielonych jarzyn, możesz też pogryzać wszelkiego rodzaju orzechy (ale nie solone), ziarna słonecznika oraz dyni. Dobrze jest ponadto zażywać witaminę B-complex. Zapytaj w aptece o środki ziołowe pomagające przetrwać ten okres. Uprawiaj gimnastykę relaksującą mięśnie miednicy.

U większości kobiet opisane powyżej objawy znikają zupełnie, lub przynajmniej znacznie się zmniejszają, gdy zaczynają stosować doustną pigułkę antykoncepcyjną (zostaje zahamowana owulacja).

Najbardziej zauważalną zmianą w ciele dojrzewającej dziewczyny jest pojawienie się miesiączki - występującego regularnie krwawienia z dróg rodnych. Organizm pozbywa się w ten sposób przygotowanej wyściółki macicy - jeśli nie dojdzie do zapłodnienia. Krew może zawierać śluzowate skrzepy, jej wydzielaniu może towarzyszyć ból w dole brzucha. Proces ten, trwający od trzech do siedmiu dni, powtarza się raz na miesiąc. Pojawienie się miesiączki, zwanej także menstruacją, periodem, okresem, czy krwawieniem miesięcznym, jest oznaką fizycznego dojrzewania, informacją, że dziewczyna jest już na tyle rozwinięta, że może zajść w ciążę.

W trakcie miesiączki można się kąpać, pływać, ćwiczyć. Uprawianie seksu w tym okresie wiąże się z ryzykiem wystąpienia stanów zapalnych narządu rodnego. Rozpowszechnione przekonanie, że w czasie miesiączki nie można zajść w ciążę, jest nieprawdziwe. Kobiety, które mają dłuższe miesiączki i krótkie cykle, mogą zajść w ciążę także w tym czasie (więcej o cyklu miesiączkowym przeczytasz w części przeznaczonej dla kobiet niezależnie od wieku). Miesiączkowanie -zwłaszcza we wczesnej młodości - nie musi być bardzo regularne. Dobrze jest notować w kalendarzu terminy miesiączek. Taki osobisty terminarz ułatwi Ci życie i jest przydatny w trakcie wizyty u lekarza. Przyzwyczaja też do obserwowania własnego ciała.

"Masturbacja", "onanizm", oznacza rozmaitego rodzaju pobudzanie własnego ciała, mające na celu osiągnięcie seksualnej przyjemności. Najbardziej wrażliwą seksualnie częścią ciała kobiety jest łechtaczka (mały "guziczek" znajdujący się u zejścia warg sromowych mniejszych) oraz piersi.

Woody Allen, amerykański reżyser i aktor komediowy, określił onanizm jako seks uprawiany z osobą, którą kocha się najbardziej.

Większość specjalistów - seksuologów czy psychologów - uznaje masturbację za naturalną drogę do poznania własnego ciała i nauczenia się przyjemności, jakie może dać nam seks. Nie znaczy to, żeby masturbacja była obowiązkiem czy koniecznością - wybory w sprawach intymnych są najbardziej prywatnymi decyzjami, jakie może podjąć człowiek. Są kobiety, które onanizują się kilka razy dziennie. Są takie, które robią to sporadycznie. Są wreszcie takie, które nie robią tego nigdy. Wszystkie te zachowania są całkowicie normalne.

W przypadku częstego i intensywnego masturbowania się należy uważać, żeby nie doprowadzić do otarć naskórka.

Życie seksualne jest ważną częścią życia każdego człowieka. Pierwszy kontakt seksualny może wpłynąć na jakość całego Twojego współżycia płciowego.

Wybór, czy i kiedy nastąpi pierwszy stosunek, jest prywatną, intymną decyzją każdego człowieka. Decyzją, której nikt nie może za niego podjąć, do której nie wolno go zmuszać. Jest to przy tym decyzja, która powinna być podjęta w sposób świadomy i odpowiedzialny. Nawet romantyczny poryw nie zwalnia z przygotowania się do tej chwili.

Seks może być heteroseksualny (kobiety z mężczyzną) albo homoseksualny (kobiety z kobietą, mężczyzny z mężczyzną).

Miłość lesbijska i biseksualizm to inne formy partnerstwa seksualnego.

Regularne wizyty u ginekologa są konieczne. Nawet całkiem zdrowa i nie będąca w ciąży kobieta powinna odwiedzać go przynajmniej raz do roku. Nieprawdą jest, że o wizycie u ginekologa trzeba myśleć dopiero w momencie podjęcia współżycia seksualnego.

Podstawową kwestią jest wybór lekarza: życzliwego, uprzejmego i uczciwego.

Obecnie każda z nas ma prawo do bezpłatnej opieki lekarza ginekologa w podstawowej służbie zdrowia. Można też skorzystać z usług odpłatnych: w gabinecie prywatnym bądź spółdzielni. Jeśli możesz, popytaj znajomych kobiet - z pewnością wiele z nich może Ci poradzić, do którego lekarza warto się wybrać, a kogo lepiej omijać.

Zapytaj, czy lekarz:

Jeśli nie masz się kogo poradzić, zadzwoń do Telefonu Zaufania dla Kobiet (0 prefiks 22) 635 93 92.
Dyżurujące tam osoby podpowiedzą, gdzie przyjmuje miły i kompetentny lekarz.

Przed pierwszą wizytą u ginekologa przypomnij sobie, a najlepiej zanotuj na kartce następujące sprawy:

• datę ostatniej miesiączki oraz dzień cyklu (początek cyklu wyznacza pierwszy dzień miesiączki, który liczymy jako dzień pierwszy cyklu);
• swoje dolegliwości lub inną przyczynę, z powodu której przychodzisz do specjalisty;
• choroby, jakie przeszłaś lub przechodzisz, przebyte operacje, leki, jakie zażywałaś lub zażywasz obecnie;
• leki, na które jesteś uczulona;

Ponadto miej przy sobie wszystkie wyniki badań i dokumentację pobytów w szpitalu, jakie mogą - Twoim zdaniem - być lekarzowi pomocne.

Przebieg wizyty:

Pierwsza wizyta u lekarza ginekologa może być trochę pesząca. Zakłopotanie może budzić zwłaszcza specjalny fotel do badań (nazywany przez niektórym "samolotem"). Jest on dość wysoki, po bokach ma specjalne podparcia na nogi. Lekarz bada pacjentkę wewnętrznie, tzn. wsuwa jej palec do pochwy, by określić położenie i ogólny stan macicy i jajników. Badanie stanu szyjki macicy wymaga użycia wziernika.

Do obowiązków lekarza ginekologa należy także zbadanie piersi kobiety. Jest to ważny element profilaktyki raka piersi. Zawsze domagaj się, by lekarz zbadał Ci piersi.

Oprócz badania na fotelu, lekarz przeprowadzi także rozmowę, tzw. wywiad lekarski, pobierze także specjalną szpatułką wymaz z pochwy. Na waciku pozostaną komórki, które następnie są badane w laboratorium. Jest to badanie ginekologiczne zwane cytologią, które pozwala na wczesne wykrycie zmian rakowych szyjki macicy. Cytologię powinno się przeprowadzać między 10 a 14 dniem cyklu.

Jeśli coś niepokoi lekarza w czasie rutynowego badania ginekologicznego, może zlecić wykonanie badania USG, najlepiej w formie sondy dopochwowej, bezbolesnej i nie wymagającej wcześniejszych przygotowań. Badanie to jest zalecane do wykonywania co pół roku po 35 roku życia u kobiet obciążonych genetycznie ryzykiem raka jajnika (rak jajnika nie daje żadnych objawów, dlatego tak ważne jest jego wczesne zdiagnozowanie).

Przed zaleceniem jakiegokolwiek leczenia hormonalnego czy antykoncepcji hormonalnej lekarz powinien bezwzględnie zmierzyć ciśnienie tętnicze krwi. Zlecenie innych badań, w tym hormonalnych, zależy od wywiadu lekarskiego i badania ginekologicznego.

Poza regularnymi, corocznymi kontrolami należy zwrócić się do lekarza w przypadku wystąpienia jakichś nienormalnych objawów: np. jeżeli pojawi się obfita, pozostawiająca ślady na bieliźnie wydzielina z pochwy, która nie przypomina śluzu pojawiającego się systematycznie w czasie cyklu miesiączkowego; lub też, gdy występuje krwawienie po stosunku, gdy miesiączka trwa o wiele dłużej, niż zwykle, jeśli krew pojawia się poza terminem miesiączki, jeśli miesiączka nie pojawia się wcale, bądź też, gdy pojawia się uczucie bólu lub pieczenia w pochwie.

Osiągnęłaś 35 rok życia. Jesteś w pełni dojrzałą kobietą. Przemiany dokonujące się w Twoim organizmie, tak wyraźne w okresie dojrzewania, stały się teraz prawie niezauważalne. Nie znaczy to jednak, że w ogóle ustały. W ciele ludzkim stale zachodzą procesy, nawet kiedy ich nie widzimy. Obok cyklicznych procesów, z którymi nauczyłaś się już żyć, twój organizm ulega też pewnym zmianom o innym charakterze. Nasze informacje w tym rozdziale obejmują problemy zdrowotne kobiet po 35 roku życia, ponieważ tzw. menopauzę, czyli zanik miesiączkowania, poprzedza wiele lat różnorodnych przeobrażeń. I zwłaszcza w tym okresie powinnaś objąć "kontrolę nad swoim ciałem". Obserwując je, będziesz przygotowana na odczucia i zjawiska, które często nie są wynikiem schorzeń, lecz całkiem naturalnego procesu. Kontrolne badania okresowe umożliwią Ci szybkie reagowanie na niepokojące zmiany.

Okres ten charakteryzuje się wygasaniem czynności jajników. Może trwać nawet 12 lat - 6 lat przed menopauzą i 6 po. Są to dane orientacyjne; każda kobieta przeżywa ten okres inaczej. Najczęściej przekwitanie rozpoczyna się po ukończeniu 45 lat, ale może mieć miejsce wcześniej u kobiet po chirurgicznym usunięciu jajników, u kobiet predysponowanych genetycznie, a także po przebytym leczeniu onkologicznym. Również wcześniej dochodzi do przekwitania i menopauzy u kobiet palących papierosy- uważa się, że każde 3 lata ulegania nałogowi przyspieszają wiek wystąpienia menopauzy, (który w naszej populacji określa się na 49-51 rok życia) o rok. Mimo obecności krwawień miesięcznych mogą pojawiać się objawy związane z reakcją organizmu na zbyt małe stężenie estrogenów- mogą pojawiać się uderzenia gorąca, zmiany nastroju, uczucie rozdrażnienia, poddenerwowania, zaburzenia snu. Jest to sygnał, że należy zasięgnąć porady ginekologa, który w razie potrzeby zaleci odpowiednie leczenie.

Dzieje się w tym czasie tak wiele, że powinnaś poświęcić sobie więcej uwagi niż dotychczas. Pamiętaj o badaniach okresowych, bo Twoje ciało należy do Ciebie i Ty masz o nie dbać. Lekarz może ci w tym tylko pomóc.

Przesądem jest, że zaczynając przekwitać stajesz się nieatrakcyjna,
nikomu niepotrzebna i przestaje interesować Cię seks.
To jest nowy okres Twojego życia i od Ciebie zależy, jak go przeżyjesz.
Jest zbyt długi, aby tylko czekać, aż minie.

Samodzielne comiesięczne badanie kontrolne należy przeprowadzać w okresie od czwartego do siódmego dnia po miesiączce. Kobiety po menopauzie powinny się badać raz na miesiąc, zawsze tego samego dnia. Zwracaj uwagę na następujące objawy: guz, bez względu na jego wielkość lub zgrubienia; wgłębienia w skórze sutka (tzn. piersi), jej marszczenie się i przebarwienia; cofanie się albo zapadanie brodawki; wysypka, łuszczenie się brodawki lub wysięk; powiększenie węzłów chłonnych pod pachami; zmiany w znamionach i bliznach na piersi; wyraźna asymetria piersi, której dotąd nie było.

UWAGA: Niektórych wyczuwalnych pod palcami zmian może
nie potwierdzić badanie mammograficzne (radiologiczne),
nie wolno ich jednak lekceważyć.

Pierwsze obrazowe badanie piersi (USG lub mammografię) powinnaś przeprowadzić w wieku 35 lat (lub 30, jeśli w rodzinie były przypadki raka sutka). Po ukończeniu 45 lat powinnaś robić to badanie raz na rok.

Przesądem jest, że ruszony guz złośliwieje. Szybkie wykrycie raka sutka (czyli piersi) i operowanie go daje dużą gwarancję przeżycia. Zaniedbanie pozbawia Cię jakiejkolwiek szansy.

Pamiętaj: wczesne wykrycie zmian rakowych może Cię ustrzec przed mastektomią, czyli amputacją piersi. Jeśli amputacja okaże się konieczna, bądź pewna, że po 12 latach bez przerzutów raka, masz gwarancje, że nawrót choroby nie nastąpi.

Konieczne jest coroczne badanie cytologiczne w dobrym laboratorium, czyli badanie prawidłowości budowy komórek. Pozwala ono na wykrycie we wczesnym stadium zmian rakowych szyjki macicy. Rak szyjki macicy jest uleczalny operacyjnie przez usunięcie macicy, czyli histerektomię.

Cytologię należy wykonywać między 10 a 14 dniem cyklu. Kobiety, w przypadku których upłynął co najmniej rok od menopauzy, powinny upewnić się, czy nie jest konieczne przygotowanie się do badania poprzez przyjęcie estrogenów: doustnie lub dopochwowo

Inne objawy chorobowe, które powinnaś obserwować sama, to:

• ciemne upławy, zmieniony zapach: przyczyną może być nadżerka, która może ulec zezłośliwieniu,
• wydzielina biała, przypominająca biały twaróg, swędzenie i pieczenie sromu: przyczyną może być grzybica jako uboczny skutek zażywania antybiotyków lub osłabienia organizmu,
• suchość, pieczenie i ból podczas stosunków: powodem może być stan zapalny, albo brak wydzieliny błony śluzowej. Dolegliwości te można złagodzić stosując maść witaminową (witaminę E w płynie), żele nawilżające KY, Feminum (na wodnym roztworze, jeśli uczulona jesteś na jałową wazelinę bądź parafinę, albo jeśli używasz prezerwatyw) lub środki z estrogenem, jeśli suchość jest wynikiem zmian klimakteryjnych (hormonalnych).

Wszelkie środki hormonalne podawane mogą być tylko pod kontrolą ginekologa.

Chroniczny stan zapalny narządu rodnego, cysty (torbiele), mięśniaki, endometrioza, wypadanie macicy; nowotwory macicy lub szyjki macicy powodują najczęściej bolesność, krwawienia, ciemne upławy, nieregularność lub brak miesiączki. Wcześniej czy później dolegliwości tego rodzaju zmuszają do wizyty u lekarza. Jeśli pacjentka zdecydowała się na nią w późnym stadium choroby, kończy się to przeważnie operacją. Bardzo niebezpieczny jest rak jajnika, ponieważ najczęściej nie daje żadnych objawów. Można go wykryć tylko podczas okresowych badań USG (najbardziej wiarygodne jest USG w formie sondy dopochwowej). Czasami nowotwór jajnika może zostać wykryty przez ginekologa podczas rutynowego badania okresowego, dlatego nie zapominaj i o tym badaniu.

Badania nieinwazyjne są wskazane dla wszystkich kobiet ciężarnych, niezależnie od wieku, liczby ciąż i występowania w rodzinie chorób genetycznych.
Zaliczamy do nich ultrasonografię oraz testy: potrójny i podwójny.

Ultrasonografia (USG)
Tzw. genetyczna, czyli ocena płodu pod kątem cech, które mogą sugerować, iż płód znajduje się w grupie podwyższonego ryzyka, np. pogrubienie skóry w okolicy karku w 12 tygodniu ciąży, przepuklina pępkowa, która nie zanikła po 11 tygodniu ciąży, odbiegająca od normy długość kości udowej. Badanie to pozwala także na dokładne określenie zaawansowania ciąży. Bardzo ważne jest USG w 20 tygodniu ciąży, ukierunkowane jest ono na wszelkie wady płodu.

Test Potrójny
To badanie przesiewowe określające poziom 2 hormonów i alfa-fetoproteiny w surowicy krwi matki. Pozwala ono wykazać zwiększone ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa oraz otwarte wady cewy nerwowej (rozszczep kręgosłupa i bezmózgowie). Wykonuje się je w II trymestrze ciąży, między 15 a 17 tygodniem.

Test Podwójny (test PAPP'A, combined test)
Badanie wykonuje się pomiędzy 10 a 14 tygodniem ciąży z próbki krwi pacjentki. Określa ono stężenia dwóch substancji, które są markerami zespołu Downa i zespołu Edwardsa płodu: białka ciążowego A (PAPP-A) i wolnej podjednostki beta gonadotropiny kosmówkowej (wolne beta hCG). Badanie powinno być uzupełnione o ultrasonograficzny pomiar warstwy płynu w obrębie tkanki podskórnej szyi płodu - przezierności karkowej.
Należy pamiętać, iż test PAPP-A nie wykrywa wszystkich ciąż z zespołem Downa - wykrytych zostaje około 90% płodów chorych.
Powyższe badania to badania przesiewowe (wykonywane w celu określenia wysokości ryzyka), a nie diagnostyczne.

Gimnastyka ma bezcenną wartość dla Twojego układu kostnego. Od 35 roku życia następuje utrata tkanki kostnej, zaczyna brakować wapnia w organizmie, dlatego ważne jest, ile go nagromadziłaś do tego czasu. Po ukończeniu 35 lat możesz uzupełniać jego zasoby zwiększonym spożyciem nabiału. Jednak najważniejszy jest wysiłek fizyczny, który powoduje przyrost masy kostnej. Nie chodzi tu o zmęczenie przy obowiązkach domowych, ale o wszechstronną gimnastykę ciała.

Jest to mimowolne oddawanie moczu i/lub kału w nieodpowiednim miejscu i czasie. Ilość oddawanego moczu może się wahać od kilku kropel, aż do opróżnienia całego pęcherza. Niekontrolowane oddanie moczu może towarzyszyć zwykłemu kichnięciu, kaszlowi, śmiechowi, mówimy wtedy o wysiłkowym nietrzymaniu moczu. Drugim rodzajem nietrzymania moczu jest nagłe uczucie parcia na mocz, może być spowodowane nadmierną pobudliwością mięśni pęcherza moczowego, często występuje u starszych kobiet. Nietrzymanie moczu jest chorobą, która wskazuje na nieprawidłowe funkcjonowanie organizmu.

Niekontrolowane popuszczanie moczu, często, choć nie tylko, może pojawić się w okresie pokwitania. Problem ten łatwo rozwiąże lekarz odpowiednią terapią hormonalną. Wspomagać ją możesz ćwiczeniami: oddając mocz ściskaj mięśnie zwieraczy sromu, tzn. staraj się mięśniami wielokrotnie przerywać strumień moczu podczas jego oddawania. Podobne ćwiczenie, jakim jest zaciskanie mięśni pośladków i zwieraczy, możesz wykonywać stojąc. Wykonywanie przed klimakterium regularnych ćwiczeń tego typu może całkowicie zapobiec tej dolegliwości.

Istotną rolę odgrywa także regularna gimnastyka mięśni brzucha i miednicy. Szczególnie ważna jest ona dla kobiet, które wielokrotnie rodziły, a stosowana na wiele lat przed klimakterium może zapobiec wypadaniu narządów. Jeśli tego zaniedbałaś, pozostaje ci tylko operacyjna droga uwolnienia się od tego problemu lub stosowanie wspomagających pasów i nakładek.

Pamiętaj, iż objawy choroby można złagodzić, a nawet wyeliminować poprzez dobranie odpowiedniej formy leczenia (farmakologicznie, fizykoterapia, chirurgicznie) oraz odpowiednich środków higienicznych (absorpcyjnych).

Pamiętaj, hormony podawane inną drogą niż doustnie są bezpieczne dla Twojego przewodu pokarmowego!
Zawsze domagaj się przedstawienia wszystkich dostępnych w Polsce metod HTZ!

Samopoczucie psychiczne

Klimakterium nie kończy produktywnego okresu życia kobiety, lecz jedynie jej okres rozrodczy. Sposób jego przeżywania zależy w dużej mierze od stosunku do starszych kobiet występującego w danej kulturze i w bezpośrednim otoczeniu kobiety w tym okresie. Jeżeli jesteś tego świadoma, sama możesz wpływać na ten stosunek.

Depresja, niepokój, rozdrażnienie: Mogą być spowodowane sytuacją życiową, rodzinną, ale również zmniejszoną produkcją estrogenu. Jeśli nie możesz sobie poradzić z tymi problemami, rozważ możliwość zastosowania zastępczej terapii hormonalnej.

Wraz z klimakterium pojawia się nowa jakość istnienia i aktywności: nie ma lęku przed zajściem w niechcianą ciążę, często znikają mięśniaki. Przechodzenie klimakterium jest oznaką prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Seksualność

Pamiętaj, że możesz mieć wpływ na jakość i przebieg wizyty lekarskiej.
Jeśli przyjdziesz już na pierwszą wizytę dobrze przygotowana, z wynikami badań ogólnych i okresowych, masz większą szansę na szybką pomoc. Często wystarczy jedna taka wizyta, aby Ci jej udzielić.

Przesądem jest, że nic nie wiesz o swoim organizmie. Wiedzę tę zdobywasz poprzez dokładną samoobserwację.
Ciało często mówi Ci więcej, niż myślisz. Znajdź dla siebie czas i wsłuchaj się w nie.

Lekarz, jakiego potrzebujesz, to ten, który:

Tak długo szukaj lekarza, aż znajdziesz specjalistę, który podczas leczenia Twoich dolegliwości będzie gotów do współpracy z Tobą.
Jeśli nie zrozumiesz, co Ci dolega i nie zaakceptujesz proponowanej Ci metody leczenia, Twoja kuracja może się niepotrzebnie przedłużać.

Jeżeli Ty sama nie będziesz pamiętać o swoich prawach, to tym łatwiej będzie lekceważyć je innym.
Strzegąc swoich praw możesz wpłynąć na jakość usług lekarskich, sprawić, że to, co przytrafiło się Tobie,
nie powtórzy się Twojej córce, przyjaciółce, znajomej.

Jeśli nie wiesz, jak wnosi się skargę, zwróć się po radę i wsparcie do naszej Federacji.

Jeśli lekarz nie spełni Twoich oczekiwań, zachowa się wobec Ciebie obraźliwie, naruszy tajemnicę informacji dotyczącej Ciebie bądź popełni ewidentny błąd w sztuce medycznej, masz prawo do pisemnej i ustnej skargi wystosowanej do:

• kierownictwa przychodni (wraz z żądaniem zwrotu kosztów, jeśli była to przychodnia spółdzielcza lub prywatna, mimo że nie ma gwarancji odzyskania pieniędzy) lub zakładu opieki zdrowotnej;
• okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej odpowiedniej do zamieszkania izby lekarskiej,
• Rzecznika Praw Pacjenta, działającego przy oddziałach Narodowego Funduszu Zdrowia (Rzecznicy Praw Pacjenta nie działają we wszystkich oddziałach NFZ, w niektórych trzeba zwracać się np. do Biura Skarg i Wniosków lub Obsługi Ubezpieczonych )
• Wydziału Skarg Ministerstwa Zdrowia bądź Biura Praw Pacjenta działającego przy Ministerstwie;
• Rzecznika Praw Obywatelskich;
• prokuratury rejonowej.

Zdarza się, że lekarz nie traktuje Cię jak pacjentki, ale jak obiekt swoich erotycznych zainteresowań. Jeśli czujesz, że coś jest nie w porządku, protestuj.

            - unikaj w drugiej połowie cyklu mięsa, soli, kawy i mocnej herbaty;

            - uprawiaj gimnastykę relaksującą mięśnie miednicy (pomocny może być intensywny seks przed miesiączką);

• jeśli dalej boli, proś lekarza o badanie i leczenie (przy zażywaniu hormonalnych środków antykoncepcyjnych u większości kobiet bóle radykalnie się zmniejszają);

• jeśli miesiączki są nieregularne lub nie pojawiają się, zgłoś się do lekarza, sama sobie nie pomożesz (przygotuj się do wizyty robiąc np. test ciążowy /laboratoryjnie lub samodzielnie przy pomocy testów dostępnych w aptece/, USG dróg rodnych, cytologię);

Decydując się na ich leczenie należy pamiętać, że leczone mięśniaki i związane z nimi objawy mogą powrócić, poza tym tzw. wyłuszczanie mięśniaków jest bardzo obciążające dla pacjentki. Jeśli jednak planowane jest jeszcze posiadanie dziecka, należy zdecydować się na ich wyłuszczenie.

Przy rozpoznaniu mięśniaków nie ulegaj namowom na ciążę. One nie znikają pod wpływem ciąży.

U kobiet po menopauzie mięśniaki mają tendencję do zmniejszania się i zanikania, dlatego operacja (histerektomia całkowita tj. usunięcie macicy i jajników) nie jest potrzebna. W przypadku kobiet, które nie planują już dziecka, a są aktywne hormonalnie, zaleca się, zgodnie z dzisiejszym stanem wiedzy, usunięcie macicy z przydatkami. Występuje bowiem wtedy większe ryzyko raka jajnika, a poza tym jajniki są częściowo unaczynione przez tętnicę maciczną i po operacji na skutek niedokrwienia mogą tworzyć się na nich torbiele, co wiąże się z ryzykiem kolejnej operacji. W tym przypadku nie jest wskazane leczenie zachowawcze.

Pamiętaj, wskazaniem do usunięcia macicy nie jest sam fakt istnienia mięśniaków, lecz ich szybki wzrost, bóle i krwawienia.

UWAGA: jako pacjentka masz prawo do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej tego zabiegu;
aby ją podjąć, masz prawo do uzyskania od lekarza pełnej, rzetelnej informacji o diagnozie, metodzie leczenia,
a także możliwych konsekwencjach określonej metody leczenia.

Masz prawo domagać się, by informacja była przekazana przez lekarza w sposób zrozumiały.
Lekarz powinien posługiwać się językiem dostosowanym do możliwości rozumienia pacjentki.

Samobadanie piersi powinno stać się Twoim "nałogiem". Wykonuj je co miesiąc, za każdym razem tego samego dnia cyklu. Stań przed lusterkiem i podnieś lewą rękę. Zacznij od podstawy piersi (sutka): prawą ręką, płasko ułożonymi palcami zataczaj kręgi i wolno przesuwaj dłoń w kierunku brodawki. Zbadaj też okolice pod pachą i między nią a piersią. Podobnie zbadaj prawą stronę. Potem połóż się na wznak, podłóż poduszkę pod lewym barkiem, lewe ramię połóż na głowie lub za nią. Wykonaj te same ruchy prawą ręką. (Powtórz to badając prawą stronę). Teraz przewróć się na bok. Uciśnij brodawkę, sprawdź, czy nie wydostaje się z niej jakaś wydzielina. (Powtórz to badanie na prawej piersi).

Masz prawo domagać się, aby ginekolog pokazał Ci, jak możesz sama się badać oraz żeby sam przeprowadził to badanie, jeśli nie jesteś pewna, że robisz to dobrze.

Mammografia
To radiologiczne badanie piersi, polegające na zrobieniu zdjęć rentgenowskich obu piersiom. Pozwala wykryć raka w jego wczesnym stadium. Wskazane dla kobiet po 40 roku życia, profilaktycznie powinno być wykonywane co 2 lata. Badanie wykonane na dobrym sprzęcie i przez fachowy personel pozwala na wykrycie kilkumilimetrowych zmian, niewidocznych i niewyczuwalnych w inny sposób. Można wykonywać je w czasie ciąży. Przeciwwskazaniem jest okres karmienia piersią. Badanie jest obiektywne i powtarzalne - zachowana dokumentacja - zdjęcia pozwalają na porównanie i zastosowanie w tzw. skreeningu czyli badaniach przesiewowych.

UWAGA: w zależności od regionu i oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia,
Panie objęte są bezpłatnymi badaniami cytologicznymi (30-60 rok życia) i mammograficznymi (50-59 rok życia).

Badanie cholesterolu we krwi: Jego wzrost do poziomu 220-260 mg/dl zwiększa poważnie ryzyko wystąpienia zawału serca. Optymalny poziom: 200 mg/dl, przy czym poziom LDL-C poniżej 130, a HDL-C powyżej 55 . Powinno być wykonywane jednorazowo pomiędzy 35 a 40 rokiem życia, zaś po 40 roku życia raz do roku.

Badanie jelita grubego: Możesz poprosić o nie w czasie badania ginekologicznego. W trakcie badania lekarz wyczuwa palcem, czy są zmiany nowotworowe odbytnicy i dolnej okrężnicy. Wczesne wykrycie choroby gwarantuje, że unikniesz rozległego zabiegu operacyjnego.

Antykoncepcja to zapobieganie zajściu w ciążę. Jeżeli nie chcesz lub nie możesz w danym momencie życia mieć dziecka, powinnaś zabezpieczyć się przed niepożądaną ciążą.
Jest wiele metod i środków antykoncepcyjnych. W Polsce jest coraz szerszy dostęp do nowoczesnych środków antykoncepcyjnych. Powinnaś je dobrze poznać, a potem wybrać, który z nich będzie dla Ciebie najlepszy. Omówimy je tutaj pokrótce - więcej informacji znajdziesz w naszych ulotkach "Antykoncepcja. Wybierz coś dla siebie" oraz "Antykoncepcja po stosunku". Pamiętaj, że wiele środków antykoncepcyjnych dostępnych jest jedynie na receptę, a w ich dobraniu pomaga lekarz ginekolog po przeprowadzeniu wywiadu lekarskiego i badania ginekologicznego.

Doustne środki antykoncepcyjne

Są najłatwiejsze w użyciu, wystarczy pamiętać o ich codziennym zażywaniu. Pigułka utrudnia plemnikom wnikanie do macicy i jajowodów, powoduje też, że nie wytwarza się dojrzałe do zapłodnienia jajo. Pigułki hormonalne, oprócz działania antykoncepcyjnego, mają też walory zdrowotne: wpływają na zmniejszenie napięcia przedmiesiączkowego oraz intensywność krwawienia miesiączkowego, regulują cykl miesięczny, zapobiegają anemii i stanom zapalnym narządów rodnych, rakowi jajnika, osteoporozie. Prawidłowo przyjmowane, chronią przed ciążą w 99,8%.

Jeśli palisz, to po ukończeniu 35 roku życia należysz do I grupy ryzyka udaru, ponieważ środki te mogą mieć zły wpływ na Twój układ krążenia. Zastanów się nad zmianą metody zapobiegania ciąży również wtedy, kiedy Twoje złe ogólne samopoczucie wynika z braku tolerancji organizmu na dany lek.

Pigułki można kupić wyłącznie na receptę. Na naszym rynku jest dość duży wybór różnych preparatów hormonalnych, dzięki czemu lekarz może wybrać odpowiednią dla wieku i organizmu tabletkę. Ze względu na zawartość hormonów w tabletkach tego samego opakowania, wśród pigułek estrogenno-progestagennych wyróżniamy tabletki jednofazowe, dwufazowe i trójfazowe. Jednofazowe zawierają taką samą zawartość hormonów w każdej tabletce opakowania, dwufazowe zawierają tabletki ze zróżnicowaną ilością hormonów. Tabletki dwufazowe estrogenno-progestagenne mają dwie dawki hormonów, trójfazowe zaś naśladują cykl miesiączkowy i mają trzy rodzaje tabletek o różnej zawartości hormonów.

Wiele kobiet obawia się antykoncepcji hormonalnej - boją się, że utyją, zachorują itd. Tymczasem obecnie stosowane pigułki mają niską zawartość hormonów i rzadko wywołują niekorzystne skutki uboczne, szczególnie jeśli zostaną prawidłowo dopasowane przez ginekologa. Pamiętaj, że pigułka jest dobierana przez ginekologa indywidualnie dla każdej pacjentki. Pigułka zalecona osobie z przeciwwskazaniami może wpłynąć na wzrost wagi, ryzyko kamicy pęcherzyka żółciowego, udaru oraz wzrost lepliwości i krzepliwości krwi. Dlatego tak ważne są systematyczne wizyty kontrolne. Jeśli nie pomaga zmiana rodzaju pigułki, a efekty uboczne (mdłości, wymioty, bóle głowy, stany depresyjne, bóle migrenowe głowy, nadwrażliwość piersi, zmniejszenie libido) utrzymują się, masz do wyboru inne metody antykoncepcji, w tym także hormonalne.

Antykoncepcja po stosunku (antykoncepcja postkoitalna, doraźna, w nagłych wypadkach, day after pills).

Jest metodą zapobiegania ciąży nawet do 72 godzin po niezabezpieczonym stosunku, np. w sytuacji, kiedy pękła prezerwatywa, pominięto pigułki antykoncepcyjne z przyjmowanych systematycznie, nie zastosowano żadnego zabezpieczenia bądź miał miejsce gwałt.
Polega na przyjęciu określonej, odpowiednio dużej dawki hormonów bądź też założeniu wkładki antykoncepcyjnej. Dzięki temu, w zależności od tego, w której fazie cyklu miesiączkowego zostanie zastosowana antykoncepcja po stosunku, spowoduje ona zahamowanie jajeczkowania, utrudni ruch plemników, połączenie się plemnika z komórką jajową, a gdy to już nastąpi - przesuwanie się zaplemnionej komórki jajowej przez jajowód, a być może także utrudni jej zagnieżdżenie się w macicy. Metody tej nie powinno stosować się do regularnego zabezpieczania się przed ciążą. Należy ją stosować tylko w sytuacjach wyjątkowych.

Skutki uboczne: mogą wystąpić nudności, czasem wymioty, mogą zdarzyć się także: napięcie piersi, bóle i zawroty głowy, przyspieszenie lub opóźnienie miesiączki.

W Polsce możemy korzystać z Postinoru Duo, który jest dostępny wyłącznie na receptę. Preparat przyjmuje się w dwóch dawkach co 12 godzin, pierwsza dawka może być przyjęta do 72 godzin po niezabezpieczonym stosunku. Istnieje też możliwość zastosowania w antykoncepcji doraźnej zwykłych pigułek antykoncepcyjnych, normalnie przyjmowanych przez 21 dni w miesiącu, w określonych przez lekarza dawkach.

Postinor Duo nie jest pigułką wczesnoporonną. Wiadomo na pewno, że nie doprowadzi do usunięcia zaplemnionego jaja po jego zagnieżdżeniu się w macicy, a zatem nie powoduje aborcji.

Antykoncepcja doraźna jest metodą zalecaną przez WHO.

Skuteczność: 98%

Środki antykoncepcyjne w postaci zastrzyku

Zastrzyk DepoProvera przyjmowany jest raz na trzy miesiące. Działanie polega na zahamowaniu owulacji. Mogą wystąpić zaburzenia miesiączkowania. U około 30 % kobiet miesiączkowanie zanika w czasie stosowania wstrzyknięć. Zalety: wysoka skuteczność, wygoda, może być stosowany przez kobiety karmiące, nie obciąża przewodu pokarmowego i wątroby. Wady: działanie nieodwracalne przez trzy miesiące, możliwość przybierania na wadze, wahań nastroju czy bólu głowy, płodność wraca mniej więcej po roku od zaprzestania przyjmowania, istnieje ryzyko - przy długim stosowaniu - wystąpienia osteoporozy.

Skuteczność wynosi ponad 99% i zależy w dużym stopniu od tego, czy zachowany został systematyczny cykl przyjmowania zastrzyku: co 90 dni.

Wkładka domaciczna:

Nazywana też spiralą, sprężynką. Jest to miękka, plastyczna kształtka, którą lekarz umieszcza w macicy. Zmienia się ją co kilka lat, jest więc - jeśli uwzględnić czas- dość tanim środkiem antykoncepcyjnym. Działa na dwa sposoby: nie dopuszcza do połączenia się plemnika z jajem i nie pozwala, by zaplemnione jajo zagnieździło się w macicy. Skuteczność metody wynosi 98,5%.

UWAGA: Wkładek nie zaleca się przy skłonności do stanów zapalnych dróg rodnych oraz przy obfitych i bolesnych miesiączkach, szczególnie gdy kobieta jeszcze nie rodziła. Zdarza się, że spirala może powodować obfitsze i bardziej bolesne miesiączki. Po urodzeniu dziecka zakłada się ją 6 tygodni po porodzie siłami natury lub 3 miesiące po cesarskim cięciu. Można ją stosować w czasie karmienia piersią.

Domaciczny system hormonalny Mirena:

wygląd i zakładanie identyczne jak wkładki domacicznej; miedź zastąpiono progesteronem. Hormon działa prawie wyłącznie na śluzówkę macicy, dodatkowo chroniąc ją przed nieprawidłowym przerostem, co może zmniejszyć ryzyko rozwoju raka macicy. Skuteczna 5 lat.

Jeśli lekarz zaproponuje Ci spiralę, to sprawdź, czy ma ona atest na polski rynek i jaki jest jej okres ważności.

Diafragma, kapturek:

Są to środki mechaniczne, które powinny zostać dopasowane przez lekarza. Ich skuteczność wynosi 95-98% i zwiększa się dzięki jednoczesnemu używaniu środków chemicznych czyli plemnikobójczych. Przeciwwskazaniem jest uczulenie na gumę i stan zapalny. Są trudno dostępne w Polsce.

Sterylizacja

polega na prostym zabiegu chirurgicznym: przecięciu i podwiązaniu jajowodów u kobiety lub podwiązaniu nasieniowodów u mężczyzny. Tym samym zajście w ciążę staje się niemożliwe.

W Polsce zabieg sterylizacji wykonuje się bardzo rzadko, ponieważ brakuje prawnej regulacji w tej sprawie, a szkoda, bo jest to jedna z niewielu metod, które mogą stosować mężczyźni; zabieg nie powoduje impotencji. Jeśli kobieta nie chce mieć więcej dzieci, ma jakiekolwiek przeciwwskazania zdrowotne do ciąży i chce poddać się sterylizacji, to powinna domagać się zabiegu. UWAGA: Zasadniczą wadą tej metody jest przy obecnym stanie medycyny praktyczna nieodwracalność zabiegu. Znane są jednak przypadki kobiet, które pomimo zabiegu zaszły w ciążę.

Skuteczność sterylizacji: kobiet: 99,6-99,8%, mężczyzn: 99,8%

W wielu krajach Zachodu sterylizacja zdobyła sobie wielką popularność wśród tych osób, które mają już tyle dzieci, ile zaplanowały. Niektórzy obywatele naszego kraju wyjeżdżają za granicę, aby tam poddać się temu zabiegowi.

Prezerwatywa (kondom)

najbardziej popularny środek antykoncepcyjny, dostępny bez recepty.

Mężczyzna zakłada go na członka w stanie erekcji przed wprowadzeniem do pochwy. W ten sposób sperma (nasienie) nie dostaje się do pochwy i nie może dojść do zapłodnienia.

Prezerwatywa jest jedynym środkiem antykoncepcyjnym, który znacznie zmniejsza ryzyko zakażenia wirusem HIV i innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową, a także zakażeń bakteryjnych oraz chroni przed rzadko występującym uczuleniem na spermę. Nie jest jednak niezawodna. Aby zwiększyć jej skuteczność, można używać jej jednocześnie ze środkiem plemnikobójczym.

UWAGA: Aby zmniejszyć ryzyko pęknięcia, a jednocześnie zwiększyć komfort stosunku, razem z prezerwatywą można stosować żele nawilżające. Muszą być to jednak wyłącznie żele wodne , gdyż inne środki powodują pękanie materiału, z którego wykonane są prezerwatywy (wykluczone oliwki, kremy kosmetyczne itp). Na rynku polskim dostępne są m.in. takie lubrykanty, jak: Feminum, K-Y.

Skuteczność stosowania prezerwatywy wynosi 88 - 98%.

Środki plemnikobójcze

Występują w postaci globulek, pianek, kremów, dostępne są bez recepty. Ich działanie polega na unieszkodliwianiu spermy (plemników). Należy je umieścić w pochwie przed stosunkiem. Jedna globulka, porcja kremu czy pianki wystarcza tylko na jeden stosunek. Zanim użyjesz środka plemnikobójczego, przeczytaj dokładnie informacje na opakowaniu lub ulotce i postępuj ściśle według instrukcji! Środki plemnikobójcze nie dają pełnej gwarancji antykoncepcyjnej. Można zwiększyć ich skuteczność (wahającą się pomiędzy 95 a 98%), stosując je jednocześnie z prezerwatywą. Większość z nich zawiera nonoxynole, dzięki czemu obniżają ryzyko przenoszenia chorób przenoszonych drogą płciową. Niektóre osoby mogą być uczulone na spermicydy i odczuwać podrażnienie śluzówki.

Metody oparte na obserwacji cyklu płodności, zwane metodami naturalnymi: (mierzenie temperatury - metoda termiczna, badania ciągłości śluzu z pochwy - metoda Billingsów), polegają na określaniu dni płodnych, a więc tych dni w cyklu miesięcznym, kiedy możesz zajść w ciążę, i wstrzymaniu się od stosunków seksualnych w tych dniach (czasowa abstynencja).

Metody te nie wymagają specjalnych materiałów czy leków, nie wywołują skutków ubocznych, ale są bardzo zawodne. Problem polega na tym, że plemniki mogą przetrwać w ciele kobiety aż trzy, cztery doby. Jeżeli więc chce się uniknąć zapłodnienia, należy zaprzestać współżycia seksualnego przynajmniej na 72 godziny przed spodziewanym terminem owulacji - a więc momentu, w którym dojrzałe jajo zostaje wydalone z jajnika do jajowodu. I tu zaczyna się kłopot: trudno jest bowiem precyzyjnie ustalić, kiedy owulacja nastąpi. Ryzyko jest jeszcze większe, gdy istnieją zaburzenia cyklu miesiączkowego, wystąpiła jakaś choroba, miała miejsce podróż, zmiana klimatu, stres, etc. Nie jest wskazana w okresie dojrzewania, laktacji, przed menopauzą.

W naszym kraju wciąż popularny jest tzw. kalendarzyk małżeński. Opiera się on na założeniu, że owulacja występuje na 14 dni przed pierwszym dniem kolejnego cyklu (czyli kolejnej miesiączki), plemniki mogą przeżyć w organizmie kobiety przez 3-4 dni po wytrysku, zaś jajeczko może być zapłodnione przez 2-3 dni. Przy regularnym cyklu przyjmuje się, że dni płodne przypadają pomiędzy 9 a 16 dniem cyklu miesiączkowego. Jest to jednak bardzo zawodne, gdyż nie da się z góry przewidzieć zaburzeń w przebiegu cyklu. Poza tym jest on specyficzny dla każdej kobiety, może się więc zdarzyć, że dni płodne wystąpią wcześniej lub później. Kalendarzyk nie powinien być stosowany jako metoda antykoncepcji!

Wiele osób uważa, iż metody naturalne stanowią istotną pomoc przy planowaniu rodziny. Niektórzy wolą korzystać z elektronicznego wskaźnika płodności, który określa dni płodne i niepłodne opierając się na codziennym, dwuminutowym, pomiarze temperatury (Bioself).

Przesądem jest, że niepojawienie się miesiączki (ze względu na jakąś chorobę albo też wiek - najczęściej około pięćdziesiątki) daje Ci gwarancję, że nie zajdziesz w ciążę. Dopiero w rok po ostatniej miesiączce i laboratoryjnym badaniu poziomu hormonu FSH we krwi (powinien być wyższy niż 30 MIU/ML) możesz mieć tę pewność.

Przesądem jest, że kobieta karmiąca nie zachodzi w ciążę. Dzieje się tak jedynie wtedy, gdy spełnione są jednocześnie następujące warunki:

1. Od porodu nie minęło więcej niż 4 miesiące
2. Nie wystąpiła miesiączka
3. Niemowlę karmione jest tylko mlekiem matki przez całą dobę, nie rzadziej niż co cztery godziny (6 karmień w ciągu doby).

U matek, które nie karmią, jajeczkowanie może wystąpić już w miesiąc po porodzie!

        -Nuva Ring czyli hormonalny pierścień dopochwowy, z którego uwalniają się hormony, zakładany na trzy tygodnie,

        -Norplant - system antykoncepcyjny składający się z 6 kapsułek wypełnionych lewonorgestrelem służących do wszczepiania pod skórę ramienia, raz na 5 lat,

        -Hormonalne plastry antykoncepcyjne- do przyklejania raz na tydzień na brzuch i pośladek, hormony przenikając przez skórę hamują jajeczkowanie i zagęszczają śluz szyjki macicy,

        -Lunelle - nowa forma zastrzyków antykoncepcyjnych, przeznaczona do podawania co miesiąc,

        -Damska prezerwatywa - Femidom, działa antykoncepcyjnie, chroni także przed zakażeniem wirusem HIV

Objawy

Pierwszymi objawami ciąży są: brak miesiączki, ogólne zmęczenie, zawroty głowy, wrażliwość i obrzmienie piersi, częstsze oddawanie moczu, nudności.

Zmiany emocjonalne

Każda kobieta przeżywa ciążę w inny sposób. Dla jednych będzie to okres dobrego samopoczucia, dla innych emocjonalnych rozterek i lęku o przyszłość. Pamiętaj, że masz prawo do swoich lęków i nie jesteś przez nie gorsza od innych kobiet. W tym stanie emocjonalnym może pomóc Ci grupa wsparcia, kontakt z innymi ciężarnymi, np. w szkole rodzenia, rozmowa z psychologiem.

Testy ciążowe

Jeśli zaobserwujesz u siebie takie objawy, zgłoś się jak najszybciej do lekarza, nawet, jeśli objawy już minęły. Infekcja może dalej się rozwijać i doprowadzić do poważnych konsekwencji z bezpłodnością włącznie.
Aby leczenie było skuteczne, powinno poddać się mu oboje partnerów. Dlatego też, jeżeli lekarz stwierdzi u Ciebie np. grzybicę pochwy czyli zakażenie drożdżakami, a przepisze leki tylko Tobie, zażądaj też recepty dla partnera lub partnerki. Jeżeli tego nie zrobisz, może się okazać, że po kuracji zostaniesz natychmiast znowu zakażona.
Opisywane choroby mogą być też przenoszone poprzez kontakt z wydzielinami zakażonej osoby, istnieje także ryzyko przekazania zakażenia płodowi przez matkę. Oprócz HIV wszystkie choroby przenoszone drogą płciową,odpowiednio wcześnie wykryte, są wyleczalne.

Wśród najczęściej występujących chorób przenoszonych drogą płciową znajdują się:

• kiła - inaczej syfilis, może być nabyta lub wrodzona. Objawy: owrzodzenia narządów płciowych lub w ustach, później bóle stawów, podwyższona temperatura, powiększenie węzłów chłonnych, wysypka. Pozwala wykryć ją badanie serologiczne.
• rzeżączka - może przebiegać bezobjawowo, mogą też wystąpić: pieczenie przy oddawaniu moczu bądź upławy, zaczerwienienie cewki moczowej.

• chlamydia - to groźna bakteria, wywołująca trudną do wykrycia chorobę weneryczną, jest tym groźniejsza, że nie powoduje żadnych objawów. Zakażenie chlamydią uważa się za główną przyczynę niepłodności spowodowanej niedrożnością jajowodów.

Najskuteczniejsza metoda wykrywania chlamydiozy to skomplikowany test, wykonuje się go na podstawie badania moczu lub materiału pobranego podczas badania ginekologicznego (wymaz z szyjki macicy i cewki moczowej)
Obie: rzeżączka i chlamydia, prowadzą do niepłodności na tle mechanicznej niedrożności jajowodów (zrosty).

• rzęsistek pochwowy - choroba spowodowana zakażeniem pierwotniakiem, objawy: upławy i rybi zapach z pochwy, poza kontaktami płciowymi można się nim zakazić także poprzez korzystanie z urządzeń sanitarnych lub kąpielisk.
• HIV (patrz poniżej)
• opryszczka typu II czyli narządów płciowych, jest chorobą wirusową, podnosi ryzyko raka szyjki macicy, szczególnie niebezpieczna w ciąży i w okresie okołoporodowym, objawy: drobne pęcherzyki, po kilku dniach pokryte strupami, stan zapalny szyjki macicy, upławy.
• wirus HPV (brodawczak ludzki ) - objawy: kłykciny, zapalenie szyjki macicy, nowotwory narządów płciowych; uważa się, że rak szyjki może być przenoszony droga płciową na tle zakażenia HPV.
• wirusowe zapalenie wątroby typu B, czyli popularna żółtaczka - również przenoszone drogą płciową, może prowadzić do marskości wątroby i raka wątroby. Jeśli partner jest zakażony, należy się zaszczepić.

Do chorób przenoszonych drogą płciową zaliczamy również zakażenie wirusem HIV, który powoduje osłabienie odporności organizmu osoby zakażonej i w efekcie wywołuje chorobę: AIDS. W odróżnieniu od innych chorób przenoszonych drogą płciową, AIDS jest chorobą nieuleczalną. Dlatego tak ważna jest profilaktyka i bezpieczne zachowania seksualne, szczególnie dla kobiet, które są bardziej niż mężczyźni podatne na zakażenie wirusem HIV, zarówno ze względu na uwarunkowania biologiczne, jak i społeczne.

Pamiętaj, ryzykowne zachowania sprzyjają rozprzestrzenianiu się HIV.

Można zakazić się HIV nie tylko poprzez niezabezpieczone kontakty seksualne, ale także używając z osobą zakażoną wspólnych igieł i strzykawek do wstrzykiwania narkotyków, w wyniku wniknięcia zakażonej krwi, np. przy zakłuciu się ostrym przedmiotem, który miał kontakt z zakażona krwią. Istnieje również ryzyko zakażenia dziecka przez kobietę żyjącą z HIV podczas porodu i karmienia piersią.

UWAGA: Podwójne zabezpieczenie, czyli stosowanie równocześnie dwóch metod antykoncepcji, jest szczególnie zalecane przy korzystaniu z mniej pewnych środków antykoncepcyjnych (np. chemicznych) oraz przy braku stałego partnera. Zwiększa ono znacznie skuteczność każdej ze stosowanych metod, chroniąc jednocześnie przed chorobami przenoszonymi drogą płciową, w tym HIV. Pamiętaj także, że prezerwatywa nie daje pełnej gwarancji, że nie zakazisz się HIV, ale bardzo znacznie zmniejsza ryzyko zakażenia.

Test

Jeśli obawiasz się, że zostałaś zakażona wirusem HIV, powinnaś to sprawdzić. Jedynym sposobem stwierdzenia jego obecności jest test krwi stwierdzający występowanie przeciwciał HIV, wykonany po okresie tzw. okienka serologicznego, a więc po trzech miesiącach od czasu niebezpiecznego zdarzenia (stosunek bez zabezpieczenia, kontakt z krwią). Odpowiednio wcześnie wykryte zakażenie pozwala na szybką reakcję farmakologiczną, opóźniającą rozwój choroby, a także na bezpieczne i odpowiedzialne kontakty z partnerem seksualnym.

Dostępność w Polsce. Obecna regulacja prawna przewiduje dopuszczalność przerywania ciąży w następujących przypadkach:

(Ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z dn. 7 stycznia 1993 r. Dz. U. Nr 17, poz. 78 z późn. zm.)

Metody. W Polsce stosuje się wciąż jeszcze najczęściej łyżeczkowanie (rozszerzenie szyjki i wyłyżeczkowanie jamy macicy). Metoda próżniowa, powszechna na całym świecie, w Polsce bywa stosowana w gabinetach prywatnych.
Na Zachodzie coraz bardziej powszechną staje się aborcja farmakologiczna, czyli podanie doustnie lub dopochwowo środka zwanego popularnie tabletką RU 486 dla zapoczątkowania procesu poronienia. Stosuje się ją pod kontrolą lekarza.

Kobiety mają prawo do zapewnienia sobie najlepszego poziomu zdrowia fizycznego i psychicznego. Realizacja tego prawa ma zasadniczy wpływ na ich życie oraz dobre samopoczucie, jak również ich zdolności do brania udziału we wszystkich dziedzinach życia publicznego i prywatnego. Zdrowie jest stanem kompletnego dobrego samopoczucia w sensie fizycznym, psychicznym i społecznym, a nie wyłącznie brakiem choroby czy stanu osłabienia. Pojęcie zdrowia kobiet obejmuje ich dobre samopoczucie w sensie emocjonalnym, społecznym i fizycznym i jest określone społecznymi, politycznymi i ekonomicznymi warunkami życia kobiet, jak również ich warunkami biologicznymi (definicja zdrowia wg WHO czyli Światowej Organizacji Zdrowia).

Zdrowie reprodukcyjne jest stanem całkowitego fizycznego, psychicznego i społecznego dobrego samopoczucia, a nie wyłącznie brakiem choroby czy stanu osłabienia, we wszystkich sprawach związanych z systemem reprodukcyjnym oraz jego funkcjami i procesami. Zdrowie reprodukcyjne jest zatem oparte na założeniu, że ludzie mogą prowadzić satysfakcjonujące i bezpieczne życie seksualne oraz że posiadają możliwość reprodukcji, jak również wolność decydowania o jego prowadzeniu i częstotliwości. Z ostatniego warunku wynika prawo mężczyzn i kobiet do informacji oraz dostępu do bezpiecznych, skutecznych i po przystępnej cenie oraz dających się zaakceptować, wybranych przez nich metod planowania rodziny, jak również innych wybranych przez nich, zgodnych z prawem metod regulacji płodności, a także prawo dostępu do odpowiednich usług w zakresie opieki zdrowotnej, która umożliwi kobietom bezpieczną ciążę i poród oraz w najlepszy sposób zapewni parom możliwość posiadania zdrowego dziecka.

Jakość opieki zdrowotnej w stosunku do kobiet jest często pod wieloma względami niedostateczna, w zależności od lokalnych uwarunkowań. Kobiety często nie są traktowane z szacunkiem, ani nie gwarantuje się im prywatności i poufności, jak również nie otrzymują pełnej informacji nt. dostępnych możliwości i usług.