|
Praca zbiorowa pod redakcją Wandy Nowickiej
Przeprowadzenie badań, przygotowanie i opublikowanie raportu było możliwe dzięki wsparciu finansowemu ze strony:
- Ośrodka Informacji Środowisk Kobiecych - OŚKa
- Global Network on Women's Advocacy and Civil Society
- The Ford Foundation
- Open Society Institute
Serdecznie dziękujemy wszystkim osobom, instytucjom i organizacjom, które pomogły w zbieraniu danych, a zwłaszcza uczestniczkom i uczestnikom badań ankietowych przeprowadzonych przez Federację. Specjalne podziękowania składamy oddziałom Ligi Kobiet Polskich oraz stacjom sanitarno-epidemiologicznym za upowszechnienie ankiety.
Dziękujemy też Assi Nieminen oraz Kai Krawczyk za udział w wyprawach badawczych do Kaliningradu i na Białoruś.
Wyrażamy wdzięczność wszystkim kobietom, które zechciały podzielić się z nami swoimi dramatycznymi doświadczeniami.
SPIS TREŚCI
Wstęp
Skutki ustawy antyaborcyjnej
Postawy środowiska medycznego wobec aborcji
Badanie ankietowe federacji wśród lekarzy,...
Kobiety wiejskie wobec problemów rozrodczości
O aborcji i wartościach - na podstawie wyników badań
Wanda Nowicka
Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny prowadzi badania na temat rzeczywistych skutków obowiązującej od 1993 r. ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, czyli tzw. ustawy antyaborcyjnej. Badania te prowadzone są od samego początku obowiązywania ustawy. Poprzednie raporty zostały opublikowane w roku 1994 i 1996. Badania stanowiące podstawę obecnego raportu prowadzone były przez ponad rok.
Naszym celem było wszechstronne ukazanie skutków wprowadzenia w życie obowiązującej obecnie restrykcyjnej ustawy. Zależało nam również na pokazaniu dynamiki pewnych procesów na przestrzeni ostatnich lat, dostrzegamy bowiem, że następują rozmaite zmiany w podejściu różnych grup społecznych oraz zawodowych do problemu aborcji i że pojawiają się nowe tendencje w traktowaniu tego zjawiska przez służbę zdrowia, organy ścigania i inne instytucje.
Naszym zdaniem istnieje wielka potrzeba badania wszelkich zjawisk i procesów spowodowanych poważnym ograniczeniem możliwości przerywania ciąży, tym bardziej, że instytucje do tego powołane nie wywiązują się z tego zadania w sposób zadowalający. Pełnomocnik rządu do spraw rodziny na mocy ustawy opracowuje corocznie sprawozdania z jej realizacji. Niestety, mimo instrumentów prawnych, którymi dysponuje pełnomocnik, mimo dostępu do wszelkich informacji i badań, rząd w swoich sprawozdaniach nie podejmuje nawet najmniejszych wysiłków, żeby dotrzeć do rzeczywistych skutków zakazu aborcji. Najbardziej kuriozalnym wnioskiem płynącym ze sprawozdań rządowych jest przekonanie, że ustawa przyniosła zamierzone skutki, tzn. że ograniczyła zjawisko aborcji.
Zdaniem ekspertów w kraju i za granicą jest całkowicie niewiarygodne, iżby oficjalna liczba aborcji, wynosząca w Polsce w 1999 r. 151, była zbliżona do rzeczywistej liczby tych zabiegów przeprowadzonych w Polsce w ub. roku, zwłaszcza jeśli weźmie się pod uwagę, że w Polsce jest blisko 9 milionów kobiet w wieku rozrodczym, a stosowanie antykoncepcji wciąż nie jest zbyt powszechne.
Konkluzje przedstawione w sprawozdaniu rządowym oraz brak jakichkolwiek prób oceny rozmaitych zjawisk tego typu, jak podziemie aborcyjne, świadczą przede wszystkim o braku dobrej woli ze strony rządu, by poważnie i uczciwie potraktować skutki tego prawa dla kobiet. Lekceważenie społecznych, prawnych oraz zdrowotnych skutków zakazu aborcji, mających wpływ na życie wielu kobiet w Polsce, prowadzi do pogłębiania się rozmaitych negatywnych zjawisk i coraz bardziej pogarsza dostęp polskich kobiet do odpowiednich usług medycznych z zakresu zdrowia reprodukcyjnego. Można się tylko domyślać, że ignorowanie przez rząd tych zjawisk, o istnieniu których powszechnie wiadomo, choć z oczywistych przyczyn nie są one ujęte w żadnych statystykach, ma stwarzać pozory skuteczności obecnego prawa.
Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny jest jedyną krajową organizacją podejmującą systematyczne wysiłki w celu zbadania tego problemu w Polsce. Z uwagi na to, że aborcja w Polsce została zdelegalizowana, nie jest łatwo prowadzić badania na tym polu. Dlatego też, żeby możliwie najpełniej przedstawić sytuację, Federacja przeprowadziła badania w rozmaitych środowiskach, stosując różne metody badawcze. Środowisko medyczne styka się z problemem aborcji i zna ten problem lepiej niż jakakolwiek inna grupa w Polsce. Podjęte zatem zostały aż dwa badania w tej grupie zawodowej. Niezwykle ważna jest próba odpowiedzi na pytanie o oceny i opinie społeczeństwa w kwestii aborcji, regulującej ją ustawy oraz przestrzegania praw kobiet w tej dziedzinie. W raporcie przedstawione są, w artykule dr Danuty Duch, wyniki badań sondażowych na ten temat. Ponadto zamieszczone są w nim osobno rezultaty badań przeprowadzonych w grupie kobiet wiejskich, co podyktowane zostało tym, że na temat ich postaw wobec aborcji wiadomo szczególnie mało.
Badania Federacji
Badania Federacji obejmują m.in.:
- Badanie przeprowadzone na zlecenie Federacji przez firmę RUN, metodą wywiadów pogłębionych, wśród warszawskich lekarzy, pielęgniarek i położnych.
- Badanie ankietowe przeprowadzone przez Federację w środowisku medycznym.
- Badanie sondażowe wśród kobiet wiejskich przeprowadzone na zlecenie Federacji przez firmę RUN.
- Wyjazdy studyjne do Białorusi i Kaliningradu, rekonesans w Holandii i Niemczech (zwł. Frankfurt nad Odrą), informacje od organizacji pozarządowych z Europy Wschodniej i Centralnej (w tym Czechy, Słowacja, Litwa, Łotwa, Ukraina).
- Informacje od kobiet, które doświadczyły skutków tej ustawy (informacje z prowadzonego przez Federację Telefonu Zaufania dla Kobiet, listy, spotkania).
- Analiza wycinków prasowych, ogłoszeń.
- Oficjalne dane, statystyki - m.in. źródła rządowe, policyjne.
Najważniejsze wnioski płynące z badań
Wyniki badań Federacji prowadzą jednoznacznie do wniosków odmiennych niż w sprawozdaniu rządowym.
Ustawa antyaborcyjna nie zlikwidowała i najprawdopodobniej nie zmniejszyła zjawiska aborcji. Skala tego zjawiska może - w wielkim przybliżeniu - wynosić od 80.000 do 200.000 aborcji rocznie.
Nielegalne aborcje wykonuje się masowo w gabinetach prywatnych. Zjawisko to określane jest mianem podziemia aborcyjnego. Prywatnie przerywane są ciąże także wtedy, gdy kobieta ma ustawowe prawo do legalnej i bezpłatnej aborcji w publicznej placówce służby zdrowia.
- Zjawisko turystyki aborcyjnej nadal występuje, choć znacznie się zmniejszyło w porównaniu z badaniami Federacji z 1996 r. i ma obecnie charakter raczej indywidualny niż zorganizowany.
- W szpitalach publicznych prawie w ogóle nie wykonuje się aborcji, nawet wtedy, gdy prawo na to zezwala. Szpitale stosują taktykę odsyłania kobiet do innych placówek, utrudniając w ten sposób kobietom dostęp do legalnej aborcji. Takie asekuracyjne zachowanie personelu medycznego wobec aborcji wynika z obawy przed możliwymi konsekwencjami prawnymi i służbowymi.
- Wiedza w społeczeństwie, w tym również wśród pracowników służby zdrowia, na temat ustawowych warunków dopuszczalności aborcji jest niedostateczna, co poważnie wpływa na sytuację kobiet, jeszcze bardziej ograniczając dostęp do legalnej aborcji.
- Z wieloletnich doświadczeń Federacji wynika, że ustawa antyaborcyjna przyczyniła się do wielu ludzkich dramatów, spowodowała rozmaite problemy i komplikacje życiowe oraz zdrowotne setek tysięcy kobiet w Polsce.
- Przeprowadzone badania prowadzą do wniosku, że restrykcyjna ustawa wywołuje wyłącznie negatywne skutki. Ustawa ta powinna być jak najszybciej zmieniona.
Liczymy na to, że wszystkie instytucje i gremia polityczne odpowiedzialne za wprowadzenie ustawy antyaborcyjnej wezmą pod uwagę wynikające z raportu wnioski i jak najszybciej podejmą niezbędne prace legislacyjne.
|
